BRIAN LEFTOW'UN MÜKEMMEL VARLIK TEİZMİ

---

Tezin Türü: Yüksek Lisans

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Recep Tayyip Erdoğan Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, FELSEFE VE DİN BİLİMLERİ ANABİLİM DALI, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2025

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: BETÜL CENGİZ

Danışman: Halil İbrahim Köse

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Bu tezde, Tanrı'nın zorunlu varlığı fikri, klasik teist gelenekteki tarihsel temelleri ve çağdaş felsefi yansımalarıyla birlikte, Brian Leftow'un geliştirdiği "Mükemmel Varlık Teizmi" bağlamında ele alınmıştır. Klasik teist düşüncede Tanrı, tüm varlığın kaynağı olan, mutlak güç, bilgi ve iyilikle donatılmış, kendiliğinden zorunlu bir varlık olarak tanımlanır. Bu anlayış, tarih boyunca hem felsefi hem de teolojik bağlamda çeşitli şekillerde temellendirilmiştir. Brian Leftow ise bu geleneksel çerçeveyi, özellikle mümkün dünyalar kuramı, zorunlu doğrular, tanrısal nedensellik, zamansızlık ve ahlaki mükemmellik gibi modal ontolojiye dayalı kavramlar aracılığıyla yeniden inşa etmeye çalışmaktadır. Tezin ilk bölümünde, Augustinus, Anselm ve Boethius gibi klasik teist filozofların Tanrı'nın varlığına dair geliştirdiği argümanlar incelenmiş; bu çerçevenin tarihsel gelişimi ve temel varsayımları ortaya konmuştur. İkinci bölümde, Leftow'un Tanrı anlayışı detaylı biçimde ele alınarak, onun mükemmel varlık kavramını nasıl tanımladığı ve bu tanımın ontolojik zorunlulukla nasıl ilişkilendirildiği değerlendirilmiştir. Bu bölümde ayrıca, Tanrı'nın mümkün dünyalardaki konumu, yaratma eylemi, zamanla ilişkisi ve ahlaki mükemmelliği gibi temel meseleler tartışılmıştır. Üçüncü bölümde ise, Hume, Kant ve Swinburne gibi modern dönem filozofların zorunlu varlık düşüncesine yönelik eleştirileri dikkate alınarak, Leftow'un bu eleştirilere verdiği cevaplar üzerinden sisteminin geçerliliği ve tutarlılığı ortaya konmuştur. Sonuç olarak tezde, Leftow'un "Mükemmel Varlık Teizmi"nin, klasik teist düşüncenin temel iddialarını büyük ölçüde koruduğu, ancak modal mantığın imkanlarını kullanarak bu çerçeveyi daha derinlikli ve sistematik bir yapıya kavuşturduğu sonucuna ulaşılmıştır.