Modern tefsir tarihi yazımında Ignaz Goldziher ve Muhammed Hüseyin ez-Zehebî Etkisi

---

Tezin Türü: Yüksek Lisans

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Recep Tayyip Erdoğan Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Temel İslam Bilimleri Anabilim Dalı (Dr), Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2020

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: SÜMEYYE İNAN

Danışman: Abdullah Aygün

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Klasik dönemde tefsir tarihine dair eser olarak bazı tabakat çalışmaları gösterilebilir. Modern dönemde ise sadece tefsir değil birçok ilim dalı için müstakil tarih çalışmaları başlamıştır. Avrupa'da başlatılan bu çalışmalar metod bakımından daha önce görülmemiş özelliklere sahiptir. Bunun tefsir tarihi alanındaki ilk örneği, Alman müsteşrik Ignaz Goldziher'in (ö. 1921) Die Richtungen Der Islamichen Koranauslegung adlı eseridir. Goldziher batı tarzı bir usulle telif ettiği bu çalışmasında tefsir tarihini ilk dönemden itibaren müfessirlerin yönelimlerini esas alarak tasnif etmiştir. Müfessirlerin tefsirlerini eleştirel bir üslupla tanıtmış, özellikle ihtilaf ve mezhep taassubu ihtiva eden görüşlere vurgu yapmıştır. Goldziher tarafından ortaya koyulan tefsir tarihi yazımındaki modern metodun bilinen ilk takipçisi, Mısırlı âlim Muhammed Hüseyin ez-Zehebî'dir (ö. 1977). Zehebî'nin et-Tefsîr ve'l-Müfessirûn'u ile şöhret bulan Goldziher'e ait tefsir tarihi yazım yöntemi, daha sonra telif edilen çalışmaların tamamına yakınını etkilemiştir. Bu çalışmamızda, modern dönem tefsir tarihi yazıcılığının büyük ölçüde Goldziher ve takipçisi Muhammed Hüseyin ez-Zehebî tarafından şekillendirilmesi, aynı dönemde telif edilen Arapça ve Türkçe eserlere etkileri üzerinden incelenmiştir.