Boşanma Ve Ayrılık Davalarında Çocuğun Katılım Hakkının Güçlendirilmesi

Türkiye'de her yıl yaklaşık 180 bin çocuk, ebeveynlerinin boşanma veya ayrılık süreçlerinden doğrudan etkilenmektedir. Mevcut yasal çerçevede çocuğun hukuki dinlenilme hakkı tanınsa da, uygulamada çocuğun kendisini ilgilendiren velayet ve kişisel ilişki gibi konulardaki yargılama süreçlerine katılımı sistematik, çocuk odaklı ve hak temelli bir yaklaşımdan yoksundur. Bu durum, çocuğun üstün yararının tam olarak gözetilememesine, adli süreçte örselenmesine ve katılım hakkının ihlaline yol açmaktadır. Bu projenin temel amacı, Türkiye'de boşanma ve ayrılık davalarında çocuğun üstün yararını ve katılım hakkını merkeze alan, multidisipliner (hukuk, psikoloji, sosyal hizmet) bir yaklaşımla geliştirilmiş, uygulamaya yönelik bir "Çocuk Katılım Modeli" önermektir. Proje, adli süreçlerde çocuğun "nesne" konumundan "özne" konumuna geçişini sağlayacak politika ve mevzuat önerileri sunmayı hedeflemektedir. Proje, nitel araştırma desenine göre tasarlanmıştır. Veri toplama sürecinde, kilit paydaş gruplarını (boşanma sürecindeki 6-12 yaş arası çocuklar, ebeveynleri, aile mahkemesi hâkimleri, avukatlar ve adli sosyal hizmet uzmanları/psikologlar) kapsayan toplam 180 katılımcı ile yarı yapılandırılmış mülakatlar gerçekleştirilecektir. Adalet Bakanlığı Adli Destek ve Mağdur Hizmetleri Dairesi Başkanlığı ile sağlanan işbirliği, saha çalışmasının (özellikle yargı mensuplarına ve uzmanlara erişim) güvencesidir. Mülakatlar ve düzenlenecek "Sorun Tespiti ve İhtiyaç Analizi Çalıştayı" ile mevcut durum, sorunlar ve ihtiyaçlar derinlemesine analiz edilecektir. Toplanan veriler, içerik ve tematik analiz yöntemleriyle Maxqda yazılımı kullanılarak analiz edilecek ve hukuk ile psikoloji/PDR disiplinlerinin perspektifinden psiko-hukuki bir sentezle yorumlanacaktır. Bu analizler sonucunda, çocuğun yargılamadan haberdar edilmesi, sürece hazırlanması, gelişim düzeyine uygun şekilde dinlenmesi ve alınan kararın çocuğa açıklanmasına yönelik usul ve esasları içeren, Türkiye'nin adli ve kültürel yapısına uygun özgün bir "Çocuk Katılım Modeli" geliştirilecektir. Projenin somut çıktıları; (1) Uygulamaya yönelik "Çocuk Katılım Modeli", (2) politika yapıcılar için hazırlanacak "Politika Raporu ve Mevzuat Öneri Paketi", (3) uygulayıcılar (hâkim, avukat, uzman) için "İyi Uygulama Kılavuzu", (4) dijital dinleme usullerine ilişkin bir "Rehber Not" ve (5) konuya ilişkin akademik yayınlar (en az 3 makale, 2 bildiri, 1 kitap) olacaktır. Bu çıktılarla, 12. Kalkınma Planı ve Yargı Reformu Stratejisi'nde belirtilen çocuk dostu adalet hedeflerine ulaşılmasına doğrudan bilimsel katkı sunulması, mevzuat ve uygulama değişikliklerine temel oluşturulması ve çocuğun adalet sistemindeki konumunun güçlendirilerek toplumsal fayda sağlanması beklenmektedir.