Akademik Veri Yönetim Sistemi
Keleş T. (Yürütücü), Bıyıklıoğlu Z., Barut B.
TÜBİTAK Projesi, 1002 - Hızlı Destek Programı, 2025 - 2026
Tip II diyabet, dünya genelinde görülme sıklığı giderek
artan, ciddi sağlık sorunlarına ve yüksek sağlık harcamalarına yol açan kronik
bir metabolik hastalıktır. Hastalığın tedavisinde kullanılan mevcut ilaçların
yan etkileri ve sınırlı etkinlikleri, yeni ve daha güvenli alternatiflerin
geliştirilmesini gerekli kılmaktadır. Bu proje kapsamında, Tip II diyabet
tedavisinde potansiyel antidiyabetik ajanlar olarak değerlendirilebilecek aksiyal disübstitüe silisyum
ftalosiyaninler ve
bu bileşiklerin suda
çözünebilen türevlerinin sentezlenmesi, yapısal
karakterizasyonu ve in vitro
biyolojik aktivitelerinin araştırılması amaçlanmıştır.
Çalışma
kapsamında, morfolin grubu ile fonksiyonelleştirilmiş yeni silisyum
ftalosiyaninler çok basamaklı sentez yöntemleri ile elde edilmiş ve FT-IR, 1H-
ve 13C-NMR, UV-Vis ve kütle spektrometrisi teknikleri kullanılarak
yapısal olarak doğrulanmıştır. Sentezlenen bileşiklerin in vitro biyolojik
aktiviteleri, Tip II diyabet ile ilişkili α-glukozidaz ve α-amilaz enzimleri
üzerindeki inhibitör etkileri incelenerek değerlendirilmiştir. Elde edilen
sonuçlar, özellikle bazı silisyum ftalosiyaninlerin α-glukozidaz enzimi
üzerinde belirgin inhibitör etki gösterdiğini, buna karşılık α-amilaz
üzerindeki inhibitör etkilerinin daha sınırlı olduğunu ortaya koymuştur.
Ayrıca, kinetik analizler sonucunda bu bileşiklerin α-glukozidaz enzimini non-kompetitif inhibisyon
mekanizması ile inhibe ettiği belirlenmiştir.
Genel
olarak, bu çalışma kapsamında sentezlenen aksiyal disübstitüe silisyum
ftalosiyaninlerin, Tip II diyabet tedavisine yönelik yeni antidiyabetik
ajanların geliştirilmesinde değerlendirilebilecek potansiyel aday moleküller
olduğu sonucuna varılmıştır.