Akademik Veri Yönetim Sistemi
El Ruha 10th International Conference "Social Sciences & Humanities", Şanlıurfa, Türkiye, 27 - 28 Kasım 2022, ss.209-212, (Özet Bildiri)
Yirminci yüzyıl içerisinde epistemoloji alanında yürütülen tartıĢmaların baĢında, Platon‘dan beri gelen geleneksel bilgi tanımının, yani ―gerekçelendirilmiĢ doğru inanç‖ın Edmund Gettier‘in eleĢtirileri bağlamında geçerli olup olmadığı sorunu gelmektedir. Geleneksel bilgi tanımının güvenirliğini sarsan Gettier eleĢtirisi karĢısında çağdaĢ epistemologlar, bu sorunun giderilmesi noktasında ana hatlarıyla iki farklı yol tercih etmektedirler. Bunlardan ilki, Gettier eleĢtirileri bağlamında güvenirliğini sarsılan geleneksel bilgi tanımına dördüncü bir unsur, teminat koĢulu, eklenmek suretiyle söz konusu sorunun giderilebileceğini düĢünen içselci ve dıĢsalcı yaklaĢımlardır. Her ne kadar içselcilik ve dıĢsalcılık birbirinden oldukça farklı yaklaĢımlar olsalar da, Gettier sorunun çözümünü noktasında her iki ekol de teminat koĢulu fikrinden hareket etmek suretiyle ortak bir tutum sergilemektedirler. ÇağdaĢ epistemologların tercih ettiği ikinci yol ise, geleneksel yaklaĢımı tümüyle reddeden ve epistemoloji farklı bilimsel disiplinler iliĢkilendirmek suretiyle yeniden temellendirmeye ve konumlandırmaya çalıĢan alternatif yaklaĢımlardır. Geleneksel bilgi anlayıĢını reddetmekle birlikte, bilgi sorununun çözümü noktasında birbirinden oldukça farklı yöntemlere baĢvuran bu alternatif yaklaĢımlar, sıklıkla ―erdem epistemolojisi‖, ―sosyal epistemoloji‖, ―pragmatizm‖, ―evrimci epistemoloji‖ gibi baĢlıklar altında ele alınmaktadır. Geleneksel bilgi yaklaĢımına karĢı ortaya çıkan ve epistemoloji yeniden inĢa etmeye çalıĢsan bu alternatif yaklaĢımlardan biri de, kuĢkusuz, Willard Van Orman Quine (1908-2000) tarafından sistemleĢtirilen ve genel hatlarıyla epistemolojiyi doğa bilimleriyle iliĢkilendirme projesi neticesinde ortaya çıkan ―doğallaĢtırılmıĢ epistemoloji‖dir. Quine‘ın önerdiği proje oldukça radikal bir çizgide olduğunu belirtmek gerekir. Zira diğer alternatif yaklaĢımlar epistemoloji Ģu veya bu Ģekilde bağımsız bir alan olarak devamlılığa imkan verirken, Quine‘ın projesi epistemolojiyi doğa bilimleri içerisinde alt bir çalıĢma sahası olmaya indirgemektedir. Ona göre epistemoloji, geleneksel manada kabul gördüğü Ģekliyle normatif bir disiplin değildir; bu nedenle epistemik kavramlar ve inançlar yalnızca doğal yasalara dayanılarak açıklanmalıdır. Buna göre empirik bir bilim olarak epistemolojinin vazifesi, duyulardan gelen veriler ile bunlarla oluĢturan dünya tasviri arasındaki iliĢkiyi betimlemektir. Ancak Quine‘ın epistemolojiyi, salt betimleyici bir disiplin haline getirmek suretiyle gerekçelendirme unsurundan tamamen arındırması, sadece bilginin rasyonellik ve güvenilirlik gibi unsurların nasıl sağlanabileceği Ģeklindeki epistemolojik temel sorunları değil, aynı zamanda bilgi oluĢturma sürecindeki sorumluluk bilincinin sarsılması gibi bir takım ahlaki sorunları da beraberinde getirmektedir. ĠĢte bu çalıĢmada yapılacak olan, Quine‘ın görüĢleri kapsamında ―doğallaĢtırılmıĢ epistemoloji‖yi, ele alıp, söz konusu epistemolojik ve ahlaki sorunlar çerçevesinde geleneksel epistemoloji karĢısında bir alternatif olabilirliği tartıĢılacaktır.
At the beginning of the discussions in the field of epistemology in the twentieth century, the question of whether the traditional definition of knowledge since Plato, that is, "justified true belief", is valid in the context of Edmund Gettier's criticisms. Contemporary epistemologists, in the face of Gettier's criticism, which undermines the reliability of the traditional definition of knowledge, generally prefer two different ways to solve this problem. The first of these is the internalist and externalist approaches that think that the mentioned problem can be solved by adding a fourth element, the warrant condition, to the traditional definition of knowledge, whose reliability has been shaken in the context of the Gettier criticisms. Although internalism and externalism are quite different approaches from each other, both schools have a common attitude towards the solution of the Gettier problem, based on the idea of warrant condition. The second path preferred by contemporary epistemologists is alternative approaches that reject the traditional approach altogether and try to re-found and reposition epistemology by linking different scientific disciplines. While rejecting the traditional understanding of knowledge, these alternative approaches, which use quite different methods to solve the knowledge problem, are often discussed under the headings of "virtue epistemology", "social epistemology", "pragmatism", "evolutionary epistemology". One of these alternative approaches, which emerged against the traditional knowledge approach and tried to reconstruct epistemology, is undoubtedly "naturalized epistemology", which was systematized by Willard Van Orman Quine (1908-2000) and emerged as a result of the project of associating epistemology with natural sciences in general terms. It should be noted that the project proposed by Quine is on a rather radical line. Because while other alternative approaches allow epistemology to continue as an independent field in one way or another, Quine's project reduces epistemology to a subfield of study within the natural sciences. According to him, epistemology is not a normative discipline as it is traditionally accepted; therefore, epistemic concepts and beliefs should be explained only on the basis of natural laws. Accordingly, the task of epistemology, as an empirical science, is to describe the relationship between the data coming from the senses and the description of the world that they form. However, Quine's complete purification of epistemology from the element of justification by making it a purely descriptive discipline brings with it not only the basic epistemological problems of how information can be provided such as rationality and reliability, but also some moral problems such as the shaking of the sense of responsibility in the knowledge creation process. In this study, within the scope of Quine's views, "naturalized epistemology" will be discussed and its possibility as an alternative to traditional epistemology will be discussed within the framework of these epistemological and moral problems.