Akademik Veri Yönetim Sistemi
Tez Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Gazi Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Türkiye
Tez Danışmanı: Meliha Yılmaz
Tezin Onay Tarihi: 2023
Tezin Dili: Türkçe
Özet:
Tarih boyunca meydana gelen dönemsel olgu ve olayların, sanatın serüvenini etkilediği bilinmektedir. Dolayısıyla bu etkileşim, sanatsal üretimlerin farklılaşmasında da etkileyici bir unsur olarak kendini göstermektedir. Özellikle toplumsal olayların yarattığı psikolojik travmaların, sanatçıları psikolojik tasvirli ve dışavuruma dayalı sanatsal betimlemelere sürüklediği görülmektedir. Özellikle 1900lü yılların başlarından itibaren sanatsal betimlemelerin aktarılması noktasında sanatçıların farklı uygulama arayışına girdikleri dikkat çekmektedir. Günümüzde de toplumun bir parçası olarak sanat eğitimi alan bireylerin, sanatsal performans aşamasında psikolojik dışavurumlarını eleştirel ve sorgulayıcı bakış açısıyla özgün biçimde aktarmaları beklenmektedir. Bu düşüncelerden hareketle araştırma, otomatizm kavramının bilişsel ve duyuşsal yönden sanat eğitimi alan öğrencilerin dışavuruma dayalı performansları üzerindeki etkilerini ele almaktadır. Araştırmadaki temel amaç, anasanat atölye (resim) öğrencilerinin sanatsal üretimlerinde otomatizmin etkisini ortaya koymaktır. Araştırma Gazi Üniversitesi ile Recep Tayyip Erdoğan Üniversitesi Eğitim Fakültesi Güzel Sanatlar Eğitimi Bölümü Resim-İş Eğitimi Anabilim Dalında öğrenim gören (Resim Anasanat Atölye) grubu 3. sınıf öğrencileri ile gerçekleştirilmiştir. Ölçüt örneklem kullanılarak tek gruptan oluşan çalışma grubu 17 öğrenciden oluşmaktadır. Nicel ve nitel verilerin yer aldığı araştırma karma araştırma yöntemine dayalı olarak gerçekleştirilmiştir. Araştırmada nicel ve nitel veriler aynı anda toplandığı için gömülü desen kullanılmıştır. Araştırmanın nicel kısmında, ön-test/son-test deneysel desen modeli uygulanmıştır. Nicel verileri toplamak üzere araştırmacı tarafından "Bütünsel Puanlama Anahtarı" ve resimlerin değerlendirilmesi için "Dereceli Puanlama ölçeği" geliştirilmiştir. Öğrencilerin konuya yönelik bilgi düzeylerinin saptanması amacıyla hazırlanan açık uçlu yarı yapılandırılmış görüşme soruları araştırmanın amacına bağlı olarak hazırlanmıştır. Öğrencilerin dışavurumlarını yansıtmayı hedefleyen ön-test, son-test 1 ve son-test 2 resim çalışmaları ise beş alan uzmanı tarafından değerlendirilmiştir. Her iki ölçme aracından elde edilen veriler, SPSS analiz programı aracılığıyla analiz edilmiştir. Bu bağlamda öğrencilerin ön-test/son-test bilgi düzeylerinin saptanması noktasında bağımlı örneklem t-testi, resim çalışmalarının analizi aşamasında ise tek yönlü tekrarlı ölçümler çoklu varyans analizi (One-Way Repeated Measures MANOVA) kullanılmıştır. Araştırmanın nitel kısmında, uygulama ve süreçler hakkındaki deneyimlerin ortaya çıkarılması için öğrencilerle yarı yapılandırılmış görüşmeler gerçekleştirilmiş ve elde edilen veriler içerik analizi tekniği ile analiz edilmiştir. İçerik analizi sonucunda veriler, kategori ve temalara ayrılarak yüzdelerle betimlenmiş ve yorumlanmıştır. Nicel analizlerden elde edilen sonuçlar, öğrencilerin otomatizm hakkındaki bilgi düzeylerinin saptanması amacıyla gerçekleştirilen ön-test ve son-test puanları açısından son-test lehine anlamlı farklılık olduğunu göstermiştir. Öğrencilerin dereceli puanlama ölçeğinden aldıkları puanlar incelendiğinde de ön-test ile son-test 1 resim çalışmaları arasında renk kriteri hariç teknik kullanımı, doku kullanımı, plastik etki ve otomatist ifade kriteri açısından son-test 1 lehine anlamlı farklılık olduğu saptanmıştır. Öğrencilerin müziksiz (son-test 1) ve dışavurumcu müzikli otomatist resim (son-test 2) çalışmaları incelendiğinde ise müziğin sadece son-test 2 lehine renk kriteri üzerinde anlamlı farklılık yarattığı, diğer kriterlere yönelik ise herhangi bir etkide bulunmadığı sonucuna ulaşılmıştır. Araştırma kapsamında gerçekleştirilen ön-test, son-test 1 ve son-test 2 resim çalışmaları sürecine yönelik görüşler bağlamında şu nitel verilere ulaşılmıştır: Ön-test resim çalışmasında öğrencilerin dışavurum gerçekleştirirken psikolojik olarak kendilerini iyi hissetmedikleri, sanatsal performansta zorlandıkları, anlık duyguları yansıtamadıkları ve ne yapacaklarını bilemedikleri görülürken teorik ve uygulamalı eğitimin ardından gerçekleştirilen son-test 1 ve son-test 2 resim çalışmasında ön-testin aksi yönünde gelişim sağlandığı görülmüştür. Öğrencilerin özellikle son-test 1 ve son-test 2 resim çalışmasında dışavurumun aktarılması noktasında kazanım elde ettikleri, psikolojik ve toplumsal meselelerle bağlantı kurdukları, doğaçlama davranabildikleri ve anlık duyguları yüksek oranda yansıtabildikleri sonucuna ulaşılmıştır. Bu bağlamda elde edilen sonuçlar planlanan eğitimin öğrencilerin dışavurum süreçlerini olumlu yönde etkilediğini göstermiştir.