ABD ANAYASAL DÜZENİNDE ÖZERKLİK VE KOLONYALİZM: BÜTÜNLEŞTİRİLMEMİŞ BÖLGE STATÜSÜ VE PORTO RİKO ÖRNEĞİ
Tez Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, Kamu Hukuku, Türkiye
Tez Danışmanı: Murat Erdoğan
Tezin Onay Tarihi: 2024
Tezin Dili: Türkçe
Özet:
Anayasa hukuku kuramları kapsamında, devlet yapılanmaları ve yönetim biçimleri bilhassa mühim bir çalışma alanı olarak göze çarpmaktadır. Dünya üzerinde çok sayıda ve çeşitlilikte devlet yapılanmaları ve yönetim biçimleri mevcut olmakla birlikte; anayasa hukuku disiplini perspektifinden sınıflandırılması zor olan devlet üniteleri de görülmektedir. Nitekim bu devlet ünitelerinden biri de ABD bünyesinde bulunan Porto Riko bölgesidir. Federatif bir yönetim biçimini benimsemiş olan ABD, anayasal bakımdan Porto Riko'nun bağlı olduğu asıl devlet olmakla birlikte; Porto Riko'nun ABD bünyesindeki anayasal statüsü oldukça tartışmalıdır. Anayasa hukuku perspektifinden değerlendirildiğinde, Porto Riko'nun ABD'nin bir parçası olduğuna dair hiçbir şüphe bulunmamaktadır. Ancak elli farklı eyaletin bir araya gelmesiyle teşekkül eden ABD bünyesinde Porto Riko, eyalet statüsünün haricinde tutulmaktadır. Porto Riko günümüzde, ABD anayasa hukukunun öngördüğü tasnif uyarınca, bütünleştirilmemiş bölge statüsünde yer almaktadır. ABD Anayasası'nın esas aktörler olarak öngördüğü eyaletler, federal devlet karşısında birçok anayasal güvence ve yetkiyle donatılmışken; bölge statüsünde yer alan topraklar böylesi herhangi bir güvence ya da yetkiden yararlanamamaktadır. Nitekim bölge statüsündeki topraklar, ABD Anayasası uyarınca ABD Kongresi'nin mutlak tasarruf yetkisi altında tutulmaktadır. Ayrıca, ABD Yüce Mahkemesi tarafından geliştirilen bir doktrin uyarınca, bölge statüsündeki topraklar için ABD Anayasası'nın uygulama kapsamı temelinde bütünleştirme ayrımı gözetilmektedir. Bu doğrultuda, bütünleştirilmiş bölge statüsündeki topraklarda ABD Anayasası'nın tüm hükümleri geçerli kabul edilirken; bütünleştirilmemiş bölge statüsündeki topraklarda ise Anayasa'nın yalnızca temel hak ve özgürlüklere ilişkin hükümlerinin bir kısmı uygulanabilmektedir. Dolayısıyla, bütünleştirilmemiş bölge statüsündeki topraklarda ikamet eden bireyler ABD Anayasası'nın öngördüğü pek çok hükmün uygulanmasından mahrum bırakılmaktadır. Günümüzde en büyük bütünleştirilmemiş bölge örneği Porto Riko’dur. Porto Riko'nun anayasal statüsü hakkında süregelen tartışmalar özerklik ve kolonyalizm çerçevesinde şekillenmektedir. Porto Riko’nun anayasal statüsünü özerklik ve kolonyalizm kavramları çerçevesinde derinlemesine incelediğimiz bu çalışma, anayasa hukuku disiplini için önemli bir noktaya ışık tutmaktadır.