Yağışa Dayalı Koşullarda İleri Ekmeklik Buğday (Triticum aestivum L.) Hatlarının Uyum Yeteneklerinin Belirlenmesi

Tez Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ordu Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Tarla Bitkileri Bölümü, Türkiye

Tez Danışmanı: Nuri Yılmaz

Tezin Onay Tarihi: 2023

Tezin Dili: Türkçe

Özet:

Bu çalışma. Uluslararası Kış Buğdayı Geliştirme Programı (IWWIP) ve Uluslararası Mısır ve Buğday Geliştirme Merkezi’nden temin edilen 99 adet ekmeklik (Triticum aestivum L.) buğday genotipinin yağışa dayalı sulu şartlarda uyum yeteneklerini belirlemek amacıyla ordu ilinde, 2021/2022 ve 2022/2023 buğday yetiştirme sezonunda yürütülmüştür. Deneme ilk yıl Augmented Deneme Deseni’ne göre, ikinci yıl ise Tesadüf Blokları Deneme Deseni’ne göre 3 tekerrürlü olarak yürütülmüştür. Çalışmada, buğday genotiplerinde bazı fenolojik, morfolojik, agronomik, kalite ve bazı biyokimyasal tane içeriklere dönük 41 parametre incelenmiştir. Çalışma sonucunda, biplot analizi ile tüm özellikler incelendiğinde, fenolojik özellikler (Çıkış Süresi (20-30 gün), Kardeşlenme Süresi (49-60 gün), Sapa Kalkma Süresi (74-81 gün), Başaklanma Süresi (132-149 gün), Yeşil Kalma Süresi (162-179 gün), Fizyolojik Olum Süresi (189-209 gün), ) bakımından 4, 5, 41 nolu, morfolojik ve agronomik özeliklerden, Bitki Boyu (10.94-66.51 cm), Bayrak Yaprak Uzunluğu (10.74-24.04 cm), Bayrak Yaprak Genişliği (0.87-2.3 cm), Bayrak Yaprak Alanı (9.53-33.6 cm2 ), Başak Ağırlığı (0.82-2.54 gr.), Başak Uzunluğu (4.79-9.66 cm), Metrekaredeki Başak Sayısı (144.58-565.83 adet), Başakta Tane Verimi (0.67-1.63 gr.), Başakta Tane Sayısı (14.69-40.45 adet), Bin Tane Ağırlığı (23.01-45.84 gr.), Dekara Verim (186.13-348.13 kg./da), Hasat İndexi (24.13-60.38 %), bakımdan ise 5, 67, 33, 36 nolu hatlar, kalite özelliklerinden Zeleny Sedimentasyon Değeri (24.07- 62.07 ml), Gecikmeli Sedimantasyon Değeri (10-72.07 ml), Tanede Protein Oranı (10.01-16.71%), Tanede Nem Oranı (11.73-14.63%), Yaş Glüten Oranı (%17.67- 40.07), Glüten İndeksi (%24.07-98.07) ise 42, 14, 11, 5, 27, 65, 73, 36 nolu hatlar ve bazı biyokimyasal tane içerikleri bakından ise 33, 65, 93, 24, 42 hatlar öne çıkmıştır. Araştırma sonuçlarına göre incelenen özellikler bakımından uygun olan genotipler seçilerek, Ordu ili gibi tipik karadeniz iklimi gösteren, uzun yıllar toplam yağışı 1037 mm civarında olan ve mevsimlere düzgün dağılan benzer ekolojilerde yapılacak çalışmalarda değerlendirilebileceği sonucuna varılmıştır.