Akademik Veri Yönetim Sistemi
Tez Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Marmara Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Türkçe Ve Sosyal Bilimler Eğitimi Anabilim Dalı, Türkiye
Tez Danışmanı: Cemil Öztürk,Seyfi Kenan
Tezin Onay Tarihi: 2020
Tezin Dili: Türkçe
Desteklendiği Program: Bu tezi destekleyen bir program bulunmamaktadır
Özet:
Tartışmalı ve hassas konuların öğretimi demokratik eğitim ile ilişkilendirilir. Demokratik eğitim, okul kültürünün demokratik hale getirilmesi ile uygulanabilir. Demokratik okullar diyalog temellidir ve tartışma için açık bir sınıf iklimi sunar. Özellikle üzerinde uzlaşmaya varılmamış toplumsal sorunlarla ilgili farklı bakış açıları ve alternatif çözüm yolları demokratik sınıflarda tartışmaya açılır. Ayrıca demokratik eğitim insan hakları ihlalleriyle ilgili önemli sorunları incelemeyi ve yaşanan problemleri analiz etmeyi gerektirir. Tartışmalı ve hassas konuların ele alındığı demokratik sınıflarda öğrenenler farklı görüşlerle karşı karşıya gelir ve kendi düşüncelerinin en doğrusu olduğu yanılgısından kurtulabilir. Bu sayede tartışma kültürünün ve farklılıklarla uyum içinde bir arada yaşama becerisinin geliştirilmesi sağlanabilir. Tartışmalı ve hassas konular öğretimi uzun yıllardır sorun merkezli program tasarımları kapsamında tartışılır. Toplumsal dinamiklerin yanında okul kültürü, sınıf iklimi, öğretmenin özellikleri, ve öğrenenlerin özellikleri tartışmalı konuların ele alınması etkileyen önemli faktörlerdir. Bu nedenle farklı bağlamlarda tartışmalı ve hassas konuların ele alınmasına dair uygulamalar ve araştırmalar yapılması önemlidir. Bu sayede tartışmalı ve hassas konuların ele alınmasındaki güçlüklerin üstesinden gelinebilir. Bu araştırmanın amacı ortaokul 6. sınıf düzeyinde tartışmalı ve hassas konuların ele alınması sürecinin nasıl işlediğini ortaya koymaktır. Araştırmada tartışmalı ve hassas konuların 6. sınıf düzeyinde nasıl ele alınabileceğini anlamak ve uygulamada yaşanan sorunlara çözüm üretmek amaçlandığı için eylem araştırması olarak yürütülmüştür. Araştırmanın ilk aşamasında tartışmalı ve hassas konularla ilgili var olan durumu ortaya koymak için bir ön araştırma yürütülmüştür. Sorun tanımlama aşamasındaki çalışma grubu 10 sosyal bilgiler öğretmeninden oluşmaktadır. Uygulama aşamasındaki çalışma grubu ise İstanbul'un Beykoz ilçesindeki bir ortaokulda, 6. sınıftaki 11 kız ve 23 oğlan olmak üzere toplam 34 öğrenciden oluşmaktadır. Araştırmanın veri toplama araçları; uygulama süreci ders kayıtları, yarı yapılandırılmış görüşmeler, araştırmacı günlüğü ve araştırmacı saha notları, öğrenci çalışmaları, öğrenci görüşü açık uçlu anket formu, öğrenci günlükleri, geçerlik komitesi toplantı/görüşme kayıtları ve Demokratik Değerler Ölçeğidir. Araştırmada nicel verilerin analizinde ön test ve son test sonuçları arasında anlamlı bir fark olup olmadığını belirlemek için SPSS'te Wilcoxon işaretli sıra testi yapılmıştır. Nitel veriler ise betimsel analiz ve tematik içerik analizi kullanılarak analiz edilmiştir. Araştırmanın bulgularına göre katılımcı öğretmenlerin çoğunluğunun tartışmalı konuları çocukları demokratik bir topluma hazırlamak için etkili bir araç olarak görmesine rağmen bu konuları ele almaktan kaçınırlar. Öğretmenlerin tartışmalı konuları ele almakta çekinmelerinin en önemli nedeni kendilerini güvende hissetmemeleridir. Tartışmalı ve hassas konuların sınıflarda ele alındığı uygulama süreci kayıtlarının ve öğrenenlerin süreçte ortaya koydukları ürünlerin analizi sonucunda; öğrenenlerin ele alınan tartışmalı ve hassas konulara yaklaşım biçimlerinin farklılaştığı anlaşılmıştır. Tartışmalar boyunca öğrenenlerin bazılarının ele alınan konuya dair yaklaşımlarına eleştirel bir biçimde bakmaya başladıkları görülmüştür. Buna göre öğrenenler tartışmalar boyunca ele alınan konunun farklı boyutlarını inceleyerek başlangıçtaki görüşlerini geliştirebilmiştir. Araştırmanın bir diğer önemli sonucuna göre öğrencilerin çoğunluğu özellikle toplumu etkileyen önemli sorunların sınıflarda tartışmaya açılması gerektiğini ifade etmişlerdir. Son olarak tartışmalı ve hassas konuların ele alınmasını destekleyen bir yönetici olarak okul müdürünün temel motivasyonları "eleştirel düşünmeyi geliştirme", "düşünce özgürlüğünü geliştirme", "öğrencilerin iyi insan olmalarını destekleme", "ülkenin gelişmesine katkıda bulunma", "toplumsal kutuplaşmaları azaltma" olarak tespit edilmiştir. Uygulama sürecinde ortaya çıkan çeşitli sorunlara ve sınıftaki öğrencilerin tartışmalara katılım düzeylerinin farklı olmasına rağmen 6. sınıf düzeyinde tartışmalı ve hassas konuların tartışmaya açılmasının faydalı olacağı düşünülmektedir. Özellikle sosyal bilgiler dersleri gibi toplumsal yaşamla ilgili derslerin öğretim programlarında tartışmalı ve hassas konulara yer verilmelidir.