ANALİTİK HUKUKİ POZİTİVİZMDE YAPTIRIMIN ROLÜ
Tez Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Marmara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Kamu Hukuku Anabilim Dalı, Türkiye
Tez Danışmanı: Murat Yüksel
Tezin Onay Tarihi: 2024
Tezin Dili: Türkçe
Desteklendiği Program: Öğretim Üyesi Yetiştirme Programı (ÖYP)
Özet:
Çoğu kişi için yaptırımlar olmaksızın hukukun varlığının düşünülmesi dahi olanaksızdır. Yaptırımlar yaygın olarak bir hukuk sisteminin kurallarının etkinliğini sağlayan araçlar olarak görülmekte, bu anlamda hukuk için vazgeçilmez oldukları düşünülmektedir. Bu görüşün taraftarları arasında pozitivist, realist, doğal hukukçu ve sosyologlar bulunmaktadır. Bu görüşe muhalif olarak yaptırımın hukuk için asli bir unsur olmadığı ve zorunlu bir kavram olarak düşünülmesinin gerekmediğini ileri sürenler de bulunmaktadır. İlk görüşün savunucularının mensup olduğu hukuk teorilerindeki çeşitlilik benzeri bu görüş mensupları için de geçerlidir. Bu çalışmada ise yalnızca analitik hukuki pozitivizme göre hukuk için yaptırımın ne anlam ifade ettiği sorusuna cevap aranmıştır. Çekişen iki görüşün analitik hukuki pozitivizm çerçevesinde birbirlerine üstün gelen yanları ya da eleştirilmesi gereken yönleri ortaya konmuştur. Bu çaba gösterilirken ise ilk görüş için Jeremy Bentham ve John Asutin ikincisi için ise H.L.A. Hart ve Joseph Raz’ın görüşleri analiz edilmiştir.
Klasik dönem analitik hukuki pozitivistlerinden Jeremy Bentham ve John Austin yaptırımın hukukun asli bir unsuru olduğunu düşünmektedir. Bu çalışmanın birinci bölümünde bu iki düşünürün görüşleri sırasıyla hukuk kuramları, yaptırım hakkındaki görüşleri ve bu görüşlerine yönelik eleştirileri çerçevesinde ele alınmıştır. Hukuk ve yaptırım ilişkisine dair bu yaygın kanaate muhalif olarak yaptırımın hukukun zorunlu bir kavram olmadığı görüşü de ileri sürülmüştür. Bu görüşün analitik hukuki pozitivizmdeki temsilcileri görüşün modern döneminin önemli isimleri H.L.A. Hart ve Joseph Raz’dır. Çalışmanın ikinci bölümünde bu iki düşünürün görüşleri sırasıyla hukuk kuramları, yaptırım hakkındaki görüşleri ve bu görüşlerine yönelik eleştirileri çerçevesinde ele alınmıştır.