SİNOPLU ŞEYH SAFÂYÎ VE DİVANI (İNCELEME-METİN-DİZİN)
Tez Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi, İnsan Ve Toplum Bilimleri Fakültesi, Türk Dili Ve Edebiyatı, Türkiye
Tez Danışmanı: Mustafa Erdoğan
Tezin Onay Tarihi: 2026
Tezin Dili: Türkçe
Özet:
Bu tez çalışmasında 15. yüzyılın ikinci yarısı ve 16. yüzyılın ilk yarısında yaşayan Şeyh
Safâyî ve onun şimdiye kadar ilmi bir araştırmaya konu edilip incelenmemiş Divan’ı
üzerinde çalışılmıştır. Safâyî mahlasını kullanan şairler arasında şairin manzumelerinde
“Şeyh Safâyî” mahlasını kullanması, kaynaklarda divan sahibi olduğu bilinen tek “şeyh”
unvanlı Safâyî’nin Sinoplu Safâyî olması ve eserin sonunda Şeyh Vefâ Türbedârı Osman
Efendi’ye ait manzumenin varlığı gibi metin içi karineler ışığında, söz konusu divanın
Sinoplu Şeyh Safâyî’ye ait olduğu tahmin edilmektedir. Kaynaklarda Şeyh Safâyî Efendi ve
Safâyî Dede olarak anılan şair Sinoplu’dur. Doğum tarihiyle ilgili net bilgi bulunmamakla
beraber vefat tarihinin hicrî 940 yılı civarında (1533–1534) ve yüz on yaşında olduğu bilgisi
kaynaklarda bulunmaktadır. Bu durumda Safâyî’nin 1424 yılı civarında doğduğu ortaya
çıkmaktadır. Tezkirelerde, Şeyh Safâyî’nin manzumelerinin edebî niteliği konusunda genel
olarak olumsuz görüşler vardır. Divanındaki manzumeler incelendiğinde bu tenkitlerin
umumiyetle doğru olduğu görülmektedir. Klasik şairlerin sanat gücünün Safâyî’de olmadığı
görülmektedir. Onun orta halli bir şair olduğu söylenilebilir. Şairin bilinen beş eseri vardır.
Bunlar, Gazavât-ı Bahriyye, Fetih-nâme-i İnebahtı ve Moton, Şerhi’l-İslâmi’n-Nûrânî,
Terceme-i Vasâyâ-yı Şeyh Vefâ, Mucizat-name ve Divan’ıdır. Türkiye Diyanet İşleri
Başkanlığı Kütüphanesi’nde yazma halinde bulunan Safâyî Divanı’nda 76 gazel, 43
murabba ve 3 kıt’a olmak üzere toplam 124 manzume bulunmaktadır. Manzumeler daha
ziyade dinî/tasavvufî konuludur.
Bu tez çalışması sonucunda Safâyî mahlasına sahip bir şairin divanı gün yüzüne çıkarılarak
ilgililerinin istifadesine sunulmuştur.
Anahtar kelimeler: Klâsik Türk Edebiyatı, Sinoplu Safâyî, Şeyh Safâyî Divanı.