Yüksek Yağışlı Kıyı Kentlerinde Sürdürülebilir Su Yönetimi: Rize Doğu Parkı’nda Kurakçıl Peyzaj ve Sünger Şehir Stratejilerinin Entegrasyonu

Creative Commons License

Oğuztürk G. E., BUTAKU B.

Artvin Çoruh Üniversitesi Orman Fakültesi Dergisi, cilt.27, sa.3, ss.1-20, 2026 (TRDizin)

Özet

Kent parkları, yalnızca rekreasyonel kullanımlarıyla değil, aynı zamanda yağmur suyu yönetimi, iklim değişikliğine uyum, biyoçeşitlilik ve ekolojik sürdürülebilirlik açısından da önemli açık-yeşil alan bileşenleridir. Bu çalışma, yüksek yağışlı bir kıyı kenti olan Rize’de yer alan Doğu Parkı’nın mevcut bitkilendirme ve altyapı özelliklerini kurakçıl peyzaj ve sünger şehir stratejileri bağlamında değerlendirmeyi amaçlamaktadır. Çalışmada, 2019–2025 yılları arasındaki yağış ve sıcaklık verileri, parkın mevcut fiziksel yapısı, bitki envanteri, su isteği özellikleri, geçirimsiz yüzeyler, topoğrafik eğim ve su birikimi gözlemleri birlikte ele alınmıştır. Saha analizleri sonucunda parkta 17 familyaya ait toplam 34 takson tespit edilmiş; mevcut bitkilendirme yapısında egzotik ve egzotik-kültür formlu türlerin baskın olduğu, geniş çim yüzeylerin ise su-etkin peyzaj yönetimi açısından sürdürülebilir bir yapı sunmadığı belirlenmiştir. Ayrıca oturma alanları, yürüyüş yolları, yeşil alanlar, otopark ve bisiklet- yürüyüş aksı gibi kullanıcı yoğunluğu bulunan noktalarda yağış sonrası su birikimleri gözlenmiş, mevcut drenaj sisteminin yüzey akışını kontrol etmede yetersiz kaldığı tespit edilmiştir. Bu bulgular doğrultusunda, yerel ve düşük su isteğine sahip bitki türlerinin kullanımının artırılması, çim alanların işlevsel bölgelerle sınırlandırılması, malçlama uygulamalarının geliştirilmesi, geçirgen yüzeylerin artırılması, yağmur bahçeleri, biyofiltre alanları ve yönlendirme hendekleri gibi doğa temelli çözümlerin park ölçeğinde uygulanması önerilmiştir. Sonuç olarak, Rize Doğu Parkı örneği, kurakçıl peyzaj ve sünger şehir stratejilerinin birlikte ele alınmasının, yüksek yağışlı kıyı kentlerinde hem kurak dönemlere hem de ani ve yoğun yağışlara karşı daha dirençli, ekolojik ve sürdürülebilir kentsel açık alanlar oluşturabileceğini göstermektedir.
Urban parks are important open-green space components not only for recreational use but also for stormwater management, climate change adaptation, biodiversity, and ecological sustainability. This study aims to evaluate the existing planting and infrastructure characteristics of Doğu Park, located in Rize, a high-rainfall coastal city, within the framework of xeriscape and sponge city strategies. In the study, precipitation and temperature data for the period 2019–2025, the existing physical structure of the park, plant inventory, plant water requirements, impervious surfaces, topographic slope, and observations of water accumulation were considered together. As a result of the field analyses, a total of 34 taxa belonging to 17 families were identified in the park. It was determined that exotic and exotic-cultivar plant forms dominate the existing planting structure, while extensive lawn surfaces do not provide a sustainable structure in terms of water-efficient landscape management. In addition, water accumulation after rainfall was observed in user-intensive areas such as seating areas, pedestrian paths, green spaces, parking areas, and bicycle-pedestrian routes, indicating that the existing drainage system is insufficient to control surface runoff. In line with these findings, it is recommended to increase the use of native and low-water-demand plant species, limit lawn areas to functional zones, improve mulching practices, increase permeable surfaces, and implement nature- based solutions such as rain gardens, bioretention areas, and drainage swales at the park scale. As a result, the case of Rize Doğu Park demonstrates that the integrated consideration of xeriscape and sponge city strategies can contribute to the creation of more resilient, ecological, and sustainable urban open spaces in high-rainfall coastal cities against both dry periods and sudden intense rainfall events.