Akademik Veri Yönetim Sistemi
Dinbilimleri Akademik Araştırma Dergisi, cilt.26, sa.1, ss.629-661, 2026 (ESCI, TRDizin)
Etvâr-ı seb‘a öğretisinde insanın manevî gelişimini açıklamak için kullanılan nefs mertebeleri farklı şekillerde yorumlanmıştır. Bu yorumlardan biri, nefs mertebelerinin duyulabilir seslerle ilişkilendirilmesidir. Ancak mücerred bir varlık olan nefsin maddî bir olgu olan sesle nasıl ilişkilendirilebileceği izaha muhtaçtır. Çalışma Karabâş-ı Velî’nin (öl. 1097/1686) nefs mertebelerini hangi esaslara dayanarak belirli seslerle ilişkilendirdiğini metin analizi yöntemiyle incelemektedir. Öncelikle nefs mertebelerinin mahiyeti ve onlara atfedilen ahlâkî nitelikler tespit edilmiştir. Ardından belirtilen niteliklerin ilgili canlıların davranış ve sesleriyle ilişki kurmaya elverişli yönleri değerlendirilmiştir. Bulgular nefs mertebeleri ile ses arasındaki ilişkinin fizikî bir süreçten çok sembolik anlatıma dayandığını ve sesin ilgili mertebelerde öne çıkan manevî niteliklerin dış dünyadaki işitilebilir örneklerle açıklanmasına imkân veren temsili bir araç olduğunu ortaya koymaktadır. Sonuç olarak çalışma nefsin soyut yapısı ile sesin duyulur yönü arasında kurulan ilişkinin Karabâş-ı Velî’nin tasavvuf düşüncesinde nasıl anlam kazandığını göstermekte ve etvâr-ı seb‘a bağlamında ses sembolizmine ilişkin boyutun daha anlaşılır hâle gelmesine katkı sunmaktadır.