Balkan Ticaretinin Mekânsal Yapısı: Dış Ticaret Karşılama Oranlarının Bölgesel Dinamikleri

Ayla D.

12th INTERNATIONAL AEGEAN CONGRESS ON SOCIAL SCIENCES & HUMANITIES, İzmir, Türkiye, 25 - 26 Şubat 2026, ss.141-157, (Tam Metin Bildiri)

Yayın Türü: Bildiri / Tam Metin Bildiri
Basıldığı Şehir: İzmir
Basıldığı Ülke: Türkiye
Sayfa Sayıları: ss.141-157
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Recep Tayyip Erdoğan Üniversitesi Adresli: Evet

Bu çalışma, dış ticaretin önemli göstergelerinden olan karşılama oranını etkileyen yerel ve komşu ülkelerdeki makroekonomik dinamiklerin incelenmesini amaçlamaktadır. Bölgesel anlamda mekânsal yayılma etkilerinin incelendiği analizde, Balkan ülkeleri için açıklanan ve güncel olan 2024 yılı verilerinden yararlanılmıştır. Mekânsal Durbin Hata Modeli (SDEM) kullanılarak gerçekleştirilen yatay kesit tahminlemesinde karşılama oranını açıklamak üzere ticari açıklık, doğrudan yabancı yatırım, yurtiçi tasarruflar ve enflasyon oranı değişkenleri kullanılmıştır. Analiz bulguları, karşılama oranının ticari açıklık ve tasarruf oranından pozitif; doğrudan yabancı yatırımlar ve enflasyondan ise negatif yönde etkilendiğini göstermiştir. Analizin odak noktası olan mekânsal değişken sonuçları ise tüm değişkenler için negatif ve istatistiksel olarak anlamlı bulunmuştur. Ek olarak yapılan sağlamlık ve duyarlılık analizleri de SDEM modelinin ve değişken setinin yapısal tutarlılığını doğrulamıştır. Bu tespit, dış ticaret performansının mekânsal bir etki mekanizması ile işlediğine dair önemli bir kanıt oluşturmaktadır. Bulgular, komşu ülkelerdeki gelişmelerin rekabet baskısı yaratarak ana ülkeyi etkileyebileceğini ortaya koymaktadır. Bu kapsamda, yurtiçi tasarrufların arttırılması ve olası düşüşlerin önlenmesi, ticari açıklık düzeyinin arttırılması, doğrudan yabancı yatırımların ihracatı teşvik eden sektörlere yönlendirilmesi ve fiyat istikrarını sağlayarak maliyet avantajı yaratan politikaların güçlendirilmesi önerilmektedir.

This study examines the macroeconomic dynamics in domestic and neighboring countries that affect the coverage ratio, an important indicator of foreign trade. The analysis, which investigates regional spatial spillover effects, uses the recent data (from 2024) for the Balkan countries. In the cross-sectional estimation conducted using the Spatial Durbin Error Model (SDEM), trade openness, foreign direct investment, domestic savings, and the inflation rate were used to explain the coverage ratio. The findings showed that the coverage ratio is positively affected by trade openness and the savings rate, and negatively affected by foreign direct investments and inflation. The results for spatial effects -the focal point of the analysis- were negative and statistically significant for all spatial variables. Additionally, the robustness and sensitivity analyses confirmed the structural consistency of the SDEM model and the variable set. These findings provide important evidence that foreign trade performance operates through a spatial mechanism. The findings reveal that developments in neighboring countries may create competitive pressure and affect the home country. In this context, it is recommended to boost domestic savings and prevent possible declines, enhance trade openness, channel foreign direct investments into export-promoting sectors, and strengthen policies that create cost advantages by ensuring price stability.