Tehdit Çarpanı veya Barış İnşacısı: Çevre-Güvenlik İlişkisine Sistematik Bir Bakış

SAVSAD Savunma ve Savaş Araştırmaları Dergisi, cilt.36, sa.1, ss.121-158, 2026 (TRDizin)

Bu çalışma, çevresel sorunlarının taraflar arasında silahlı çatışmalara mı yoksa barışçıl çözümlere mi yol açtığını

incelemektedir. Çevresel güvenlik üzerine yapılan kapsamlı araştırmalara rağmen, çevresel sorunların silahlı

çatışmaları tetikleyip tetiklemediği veya işbirliğini kolaylaştırıp kolaylaştırmadığı konusunda hala bir fikir birliği

bulunmamaktadır. Bu çalışma, sistematik bir incelemeyle, çevresel sorunlar ve bunların güvenlik sonuçları

arasındaki bağı incelemektedir. Bu amaçla çalışma, teori, metodoloji ve ampirik kapsam noktasında kritik araştırma

boşluklarını ortaya koyarken, çevresel sorunları farklı güvenlik sonuçlarına bağlayan nedensel yolların bir başlangıç

tipolojisini geliştirmektedir. Araştırma bulguları, benzer çevresel sorunların, çevre-çatışma bağlantısındaki beş temel

aracı faktöre, yani (i) yönetişim kapasitesi, (ii) güç dinamikleri, (iii) tarihsel bağlam, (iv) kaynak özellikleri ve (v) dış

etkiye bağlı olarak farklı güvenlik sonuçları üretebileceğini ortaya koymaktadır. Sonuç olarak, sağlam kurumsal

mekanizmalar, güç simetrisi, olumlu tarihsel ilişkiler, alternatif kaynaklar ve dış destek mevcut olduğunda, çevresel

sorunlar taraflar arasında çatışmaları tetiklemekten daha çok işbirliğini kolaylaştırmaktadır. Bu bulgular, özellikle

Orta Doğu ve Kuzey Afrika, Sahra Altı Afrika ve Güney ve Orta Asya’yı içeren çevresel açıdan stres altındaki bölgelerde

çatışmaların önlenmesi, çevresel barış inşası ve kurumsal tasarım alanlarında politika yapıcılar için önemli çıkarımlar

ortaya koymaktadır.

This study examines whether environmental issues lead to armed conflicts or peaceful resolutions among

parties. Despite extensive research on environmental security, there is still a lack of scholarly consensus on

whether environmental issues trigger armed conflicts or facilitate cooperation. Through a systematic review, this

study investigates the nexus between environmental issues and their security outcomes. The study develops a

preliminary typology of causal pathways connecting environmental issues to divergent security outcomes while

identifying critical research gaps in theory, methodology, and empirical coverage. The research findings reveal

that similar environmental issues are more likely to produce divergent security outcomes, depending on five

key mediating factors in the environment-conflict nexus, namely (i) governance capacity, (ii) power dynamics,

(iii) historical context, (iv) resource characteristics, and (v) external influence. Consequently, environmental

issues more readily facilitate cooperation among parties rather than trigger conflicts when robust institutional

mechanisms, power symmetry, positive historical relations, alternative resources, and external support exist.

These findings have significant implications for policymakers in the areas of conflict prevention, environmental

peacebuilding, and institutional design, particularly in environmentally stressed regions, including the Middle

East and North Africa, Sub-Saharan Africa, and South and Central Asia.