Akademik Veri Yönetim Sistemi
8. ULUSLARARASI SİYASET BİLİMİ VE ULUSLARARASI İLİŞKİLER KONGRESİ, Trabzon, Türkiye, 8 - 10 Ekim 2025, ss.69-70, (Özet Bildiri)
Sovyetler Birliği’nin dağılması yalnızca bir devletin sonunu değil aynı zamanda Rusya’da kolektif hafızanın ve ulusal kimlik söylemlerinin yeniden inşasını tetikleyen derin bir imparatorluk sonrası mit inşası sürecini beraberinde getirmiştir. Bu bağlamda ortaya çıkan mitler, “kutsal mekân” vurguları, kahraman-kurban anlatıları ve zafer–mağduriyet döngülerine dayalı kurgular aracılığıyla hem iç politikada kimlik inşasında hem de dış politikada meşruiyet üretiminde önemli işlevler üstlenmektedir. Bu bildirinin temel araştırma sorusu şudur: 1991 sonrasında Rusya’da yeniden üretilen mitolojik motifler, halk anlatıları, folklorik ritüeller ve devlet söylemleri, ülkenin uluslararası düzende kendi konumunu yeniden tanımlamasına nasıl katkı sağlamıştır?
Kuramsal çerçeve, Mircea Eliade’nin kutsal mekân ve kutsal zaman kavramları ile Roland Barthes’ın mitin ideolojik doğallaştırıcı işlevine dair çözümlemesine dayanmaktadır. Bu teorik eksen, mitin hem tarihsel süreklilik hem de çağdaş siyasal meşruiyet üretimindeki rolünü kavramayı mümkün kılmaktadır. Ayrıca Georges Sorel’in mitin kitleleri mobilize edici boyutuna yaptığı vurgu, Rusya’daki kriz dönemlerinde mitlerin neden özellikle yoğunlaştığını açıklamak için kullanışlıdır. Batı literatüründe Marlene Laruelle (2009), Alexei Yurchak (2005) ve Vera Tolz (2018) gibi isimlerin Rus kimliği ve mit söylemleri üzerine çalışmaları; Rus akademik geleneğinde ise Boris Uspenskij, Dmitrii Likhachev ve Aleksandr Etkind’in tarihsel hafıza ve mit ilişkisini irdeleyen araştırmaları bu çalışmanın kavramsal zeminini desteklemektedir.
Yöntemsel açıdan araştırma üçlü bir strateji üzerine kuruludur. İlk olarak Российский государственный архив новейшей истории (RGANI / Rusya Yeni Tarih Devlet Arşivi), Российский государственный архив социально-политической истории (RGASPI / Rusya Sosyo-Siyasal Tarih Devlet Arşivi) ve Государственный архив Российской Федерации (GARF / Rusya Federasyonu Devlet Arşivi) fonlarındaki lider konuşmaları, anma töreni kayıtları ve kültürel politika belgeleri analiz edilmektedir. İkinci olarak dijital etnografi yöntemiyle Runet (Rusça İnternet) forumları, çevrimiçi folklor derlemeleri ve “Бессмертный полк” (“Ölümsüz Alay”) gibi toplumsal hareketler incelenmektedir. Son olarak Vladimir Propp’un işlevsel anlatım morfolojisinden hareketle seçili halk anlatıları ve devlet söylemleri arasındaki yapısal motifler —kahraman, sınama, kurban ve armağan— karşılaştırmalı biçimde çözümlenmektedir. Bu yöntem, Batı literatüründe kullanılan anlatı analizi teknikleri (Somers 1994; Riessman 2008) ile Rus folklor geleneğinden gelen yapısalcı çözümlemeleri bir araya getirmektedir.
Ön bulgular, özellikle 1999 Çeçenistan krizi ve 2014 Kırım ilhakı gibi dönüm noktalarında mitolojik motiflerin yoğunluk kazandığını göstermektedir. Bu dönemlerde halk kaynaklı anlatılar ile devlet söylemleri arasında güçlü bir yakınsama oluşmuş, Kırım örneğinde olduğu gibi “kutsal mekân” motifi ulusal kimlik inşasında ve dış politik hamlelerin meşrulaştırılmasında merkezi bir rol üstlenmiştir. Anlatıların içeriksel çeşitliliğine rağmen Propp’un tanımladığı işlevsel çekirdeğin yapısal olarak istikrarlı kaldığı gözlemlenmiştir.
Bu bildiri, folklor ve mit incelemelerini uluslararası ilişkiler disiplininin kimlik, meşruiyet ve anlatı gücü tartışmalarıyla buluşturarak mitlerin yalnızca kültürel metinler olmadığını, güncel jeopolitikada aktif ve mobilize edici bir güç olduğunu ortaya koymayı amaçlamaktadır. Böylece, post-emperyal bağlamlarda uluslararası ilişkiler literatürüne hem teorik hem de yöntemsel düzeyde yeni açılımlar sunmaktadır.