Akademik Veri Yönetim Sistemi
III. INTERNATIONAL ACADEMIC RESEARCH CONGRESS, Adıyaman, Türkiye, 22 - 24 Mayıs 2026, cilt.0, (Özet Bildiri)
Bu çalışmanın amacı, üretken yapay zekâ çağında ölçme-değerlendirme süreçlerinin nasıl yeniden yapılandırılabileceğini açıklamak ve bu süreçte AICAI modeli ile Yapay Zekâ Değerlendirme Ölçeği’nin öğretmenlere sunduğu katkıları ortaya koymaktır. Çalışma, yapay zekânın değerlendirme ortamlarında yalnızca akademik dürüstlük açısından bir risk olarak değil, öğrencinin özgün katkısını, düşünme sürecini, etik kararlarını ve üst düzey bilişsel becerilerini görünür kılan pedagojik bir araç olarak ele alınmasını amaçlamaktadır. Ayrıca değerlendirme tasarımında açık ölçütler geliştirmeye yönelmektedir. Bu yönüyle, öğretmenlere uygulanabilir açık bir yol haritası sunmayı da hedeflemektedir. Üretken yapay zekânın eğitim ortamlarında yaygınlaşması, geleneksel ölçme-değerlendirme yaklaşımlarının geçerlik, güvenilirlik ve akademik dürüstlük açısından yeniden düşünülmesini gerekli kılmaktadır. Öğrencilerin yapay zekâdan yararlanarak ürün oluşturabilmesi, yalnızca sonuç odaklı değerlendirmelerin sınırlılıklarını artırmakta; süreç, gerekçelendirme, yansıtma ve özgün katkının izlenmesini önemli hâle getirmektedir. Bu nedenle çalışma, öğretmenlerin yapay zekâyı yasaklamak yerine etik kullanım sınırlarını belirleyen, otantik görevler tasarlayan ve öğrencinin öğrenme sürecini görünür kılan değerlendirme anlayışları geliştirmesi açısından önem taşımaktadır. Bu yaklaşım, öğretmenlerin değerlendirme kültürünü dönüştürmesine ve kaliteyi doğrudan artırmasına katkı sağlamaktadır. Çalışma, alanyazına dayalı kavramsal bir inceleme olarak yapılandırılmıştır. Çalışmada, üretken yapay zekâ çağında akademik dürüstlük, otantik değerlendirme, Bloom Taksonomisi ve yapay zekâ destekli ölçme-değerlendirme yaklaşımları birlikte ele alınmıştır. AICAI modeli, öğrencinin üretimi ve özgünlüğünü destekleyen bir değerlendirme tasarımı çerçevesi olarak incelenmiş; Yapay Zekâ Değerlendirme Ölçeği ise yapay zekâ kullanım düzeylerini sınıflandıran uygulamalı bir araç olarak değerlendirilmiştir. İnceleme sonucunda AICAI modelinin, değerlendirme hedeflerinin açık tanımlanması, yaratıcı ve zorlayıcı görevlerin hazırlanması, yapay zekâ kullanım sınırlarının belirlenmesi ve öğrencinin kendi katkısını ayırt edebilmesi açısından güçlü bir çerçeve sunduğu görülmüştür. Yapay Zekâ Değerlendirme Ölçeği’nin ise “YZ yok”, “YZ ile planlama”, “YZ ile iş birliği”, “tam YZ” ve “YZ ile keşif” düzeyleriyle öğretmenlerin bağlama uygun değerlendirme kararları almasını kolaylaştırdığı belirlenmiştir. Sonuç olarak, üretken yapay zekâ ölçme-değerlendirme süreçlerinde yalnızca denetlenmesi gereken bir tehdit değil, öğrenmeyi derinleştiren ve görünür kılan bir destek aracı olarak değerlendirilebilir. AICAI modeli, akademik dürüstlük ve yaratıcılığı birlikte ele alırken, Yapay Zekâ Değerlendirme Ölçeği yapay zekâ kullanım düzeylerini öğretim hedefleriyle ilişkilendirmeye yardımcı olmaktadır. Bu iki modelin birlikte kullanılması; otantik, etik, süreç odaklı ve üst düzey düşünmeyi destekleyen değerlendirme tasarımlarının geliştirilmesine önemli katkılar sağlayabilir.