Türkiye'de Mevduat Bankalarının Kârlılığını Etkileyen Bankaya Özgü Faktörler: Panel Veri Analizi (2002-2023)

Purpose –This study  aims  to  examine  the  bank-specific  factors  affecting  the  profitability  of  deposit banks operating in Turkey. Three different profitability indicators, namely return on assets, return on equity and return on paid-in capital, were used as dependentvariables. The explanatory variables are grouped under capital adequacy, balance sheet structure, asset quality, liquidity, and income-expense structure.

Design/methodology/approach –The study uses 22 years of data (2002-2023) from 27 deposit banks. Within the framework of panel data analysis, fixed effects models were estimated using Driscoll-Kraay standard errors.

Findings –The findings indicate that there is a clear hierarchy of influence among the determinants of bank profitability. In particular, the loans/total assets ratio, representing asset quality, stands out as a strong  and  consistent  determinant  across  all  models,  while  the  high  impact  of  non-interest  income reveals  the  critical  role  of  income  diversification  for  profitability.  The  significant  effect  of  interest income also shows that traditional banking activities retain their importance. In contrast, the effects of capital adequacy, balance sheet structure, and liquidity variables were found to be relatively limited, playing a more supportive role.

Discussion –The analysis findings show that strengthening asset quality, diversifying income sources, and  implementing  effective  risk  management  practices  are  important  elements  in  increasing  bank profitability.   Accordingly,   it   is   recommended   that   banks   improve   their credit   allocation   and monitoring processes, direct their assets to more efficient areas, and diversify their income structures, particularly by developing non-interest income sources. Nevertheless, although the effects of capital adequacy, balance sheet structure, and liquidity indicators on profitability appear relatively limited, effective   management   of   these   elements   remains   important   for   supporting   sustainable   bank profitability  and  financial  resilience.  In  this  context,  the  study  offers  important  policy  and  practical implications for regulatory authorities, practitioners, and bank managers aiming to enhance financial performance in the banking sector.

Amaç –Bu çalışma, Türkiye'de faaliyet gösteren mevduat bankalarının kârlılığını etkileyen bankaya özgü faktörleri incelemeyi amaçlamaktadır. Bağımlı değişkenler olarak aktif kârlılığı, öz kaynak kârlılığı ve ödenmiş sermaye kârlılığı olmak üzere üç farklı kârlılık göstergesi kullanılmıştır. Açıklayıcı değişkenler sermaye yeterliliği, bilanço yapısı, aktif kalitesi, likidite ve gelir-gider yapısı başlıkları altında gruplandırılmıştır.Yöntem –Araştırmada, 2002-2023 dönemine ait 27 mevduat bankasının 22 yıllık verileri kullanılmıştır. Panel veri analizi kapsamında sabit etkiler modelleri, Driscoll-Kraay standart hataları ile tahmin edilmiştir.Bulgular –Elde edilen bulgular, banka kârlılığının belirleyicileri arasında belirgin bir etki hiyerarşisi bulunduğunu göstermektedir. Özellikle aktif kalitesini temsil eden krediler/toplam varlıklar oranı tüm modellerde güçlü ve tutarlı bir belirleyici olarak öne çıkarken, faiz dışı gelirlerin yüksek etkisi gelir çeşitlendirmesinin kârlılık açısından kritik rolünü ortaya koymaktadır. Faiz gelirlerinin de anlamlı etkisi, geleneksel bankacılık faaliyetlerinin önemini koruduğunu göstermektedir. Buna karşılık, sermaye yeterliliği, bilanço yapısı ve likidite değişkenlerinin etkilerinin görece sınırlı olduğu ve daha çok destekleyici rol üstlendikleri tespit edilmiştir.Tartışma –Analiz bulguları, banka kârlılığının artırılmasında aktif kalitesinin güçlendirilmesi, gelir kaynaklarının çeşitlendirilmesi ve etkin risk yönetimi uygulamalarının önemli unsurlar olduğunu göstermektedir. Bu doğrultuda bankaların kredi tahsis ve izleme süreçlerini iyileştirmeleri, aktiflerini daha verimli alanlara yönlendirmeleri ve özellikle faiz dışı gelir kaynaklarını geliştirerek gelir yapılarını çeşitlendirmeleri önerilmektedir. Bununla birlikte, sermaye yeterliliği, bilanço yapısı ve likidite göstergelerinin kârlılık üzerindeki etkileri görece sınırlı görünse de, bu unsurların etkin yönetimi sürdürülebilir banka kârlılığı ve finansal dayanıklılığın desteklenmesi açısından önemini korumaktadır. Bu kapsamda çalışma, bankacılık sektöründe finansal performansın artırılmasına yönelik olarak düzenleyici otoriteler, uygulayıcılar ve banka yöneticileri için önemli politika ve uygulama çıkarımları sunmaktadır.