10380 ve 10679 Sayılı Cumhurbaşkanı Kararı, Kararın Vergilemede Adalet Ve Eşitlik İlkeleri Açısından Değerlendirilmesi Ve Kararlara Yönelik Örnek Uygulamalar
Vergi Sorunları Dergisi, sa.455, ss.40-57, 2026 (TRDizin)
- Yayın Türü: Makale / Tam Makale
- Basım Tarihi: 2026
- Dergi Adı: Vergi Sorunları Dergisi
- Derginin Tarandığı İndeksler: TR DİZİN (ULAKBİM)
- Sayfa Sayıları: ss.40-57
- Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
- Recep Tayyip Erdoğan Üniversitesi Adresli: Evet
Özet
193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu çerçevesinde ticari kazançların vergilendirilmesinde kullanılan gerçek ve basit usul yöntemleri, mükelleflerin yükümlülük düzeyini belirlemektedir. Gerçek usulde defter tutma ve belge düzenleme gibi şekli yükümlülükler zorunlu iken, basit usulde bu yükümlülükler asgari düzeydedir. 2021 yılında yapılan düzenleme ile basit usule tabi mükelleflerin kazançları gelir vergisinden istisna edilmiştir. Ancak 9 Eylül 2025 tarihli ve 10380 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı ile büyükşehir belediyesi sınırları içindeki, nüfusu otuz bini aşan ilçelerde belirli sektörlerde faaliyet gösteren basit usule tabi mükelleflerin gerçek usulde vergilendirileceği kararlaştırılmıştır. Çalışmanın konusu itibariyle mezkûr düzenlemenin vergilemede adalet ilkeleri açısından sonuçlarının değerlendirilmesi amaçlanmıştır. Özellikle benzer koşullar altında faaliyet gösterenlerle, farklı koşullar altında faaliyet gösterenlere yönelik uygulamanın hukuk önünde eşitlik sağlayıp sağlamadığı değerlendirilmiştir. Diğer yandan düzenlemenin 17 büyükşehir statüsündeki yerlerde faaliyet gösteren küçük esnaf üzerinde önemli etkileri olacaktır. Dolayısıyla söz konusu düzenlemenin hukuki niteliğini ve uygulama alanını Trabzon ili özelinde örneklendirmek suretiyle açıklanması amaçlanmaktadır. Normatif analiz yöntemiyle yürütülen araştırmada, düzenlemenin pozitif hukuk bağlamında sistematik ve lafzi yorumu yapılmış, yerel uygulama örnekleriyle desteklenmiştir. Bulgular, mükelleflerin şekli ve maddi yükümlülüklerinde ciddi artışlar yaşanacağını, destek sağlanmaması hâlinde kayıt dışılığın artabileceğini ortaya koymaktadır. Sonuç olarak, bu dönüşümün yalnızca yerel değil, aynı zamanda mali hukuk ve vergi politikası açısından da yapısal sonuçları olacağı tespit edilmiştir.
Under Law No. 193 on Income Tax, the actual and simplified methods determine the level of taxpayers’ obligations in the taxation of commercial income. While the actual method requires formal obligations such as bookkeeping and documentation, these are minimal in the simplified method. A 2021 amendment exempted simplified taxpayers’ earnings from income tax. However, Presidential Decree No. 10380, dated 9 September 2025, stipulates that taxpayers in certain sectors, operating in metropolitan districts with populations exceeding thirty thousand, will be subject to the actual method. This study evaluates the implications of the new regulation in light of the principles of tax justice. In particular, it examines whether the differential treatment of taxpayers under similar and dissimilar conditions aligns with the constitutional principle of equality before the law. The regulation is also expected to significantly impact small-scale tradespeople in 17 metropolitan provinces. Therefore, the study aims to analyze its legal nature and scope through a case study of Trabzon. Using a normative legal method, the regulation is interpreted within the framework of positive law through systematic and literal analysis, supported by local implementation examples. Findings suggest increased formal and material obligations, with a potential rise in informality if adequate support is not provided.