5. Sınıf Türkçe Ders Kitabının Erdem – Değer – Eylem Yaklaşımı Açısından İncelenmesi

Creative Commons License

Gülay E., Çelik Ş.

Türkiye Eğitim Dergisi, vol.11, no.1, pp.23-47, 2026 (Peer-Reviewed Journal)

Abstract

Bu çalışma, Türkiye Yüzyılı Maarif Programı’nın benimsediği değer temelli yaklaşım doğrultusunda 5. Sınıf Türkçe Ders Kitabı (1. Kitap) metinlerini değerler eğitimi perspektifinden incelemeyi amaçlamaktadır. Değerler eğitimi, öğrencilerin bilişsel kazanımlarının yanı sıra ahlaki muhakeme, duyuşsal farkındalık ve toplumsal sorumluluk boyutlarını güçlendiren bütüncül bir süreçtir. Türkçe dersi ve ders kitapları, metinler aracılığıyla değerleri anlamlandırma, tartışma ve davranışa dönüştürme fırsatı sunması bakımından bu sürecin merkezinde yer alır. Araştırmada Millî Eğitim Bakanlığı’nın Erdem–Değer–Eylem Modeli temel alınmış; modelin değerleri yalnızca bilgi alanında bırakmayıp eylemle ilişkilendiren yapısı çerçevesinde metinler sistematik biçimde çözümlenmiştir. Yöntem olarak nitel araştırma desenlerinden doküman analizi kullanılmış; metinler MEB’in yayımladığı erdem, değer ve eylem tablosu dikkate alınarak kodlanmıştır. Bulgular, sevgi, vatanseverlik, yardımseverlik, adalet ve çalışkanlık gibi değerlerin görünür biçimde işlendiğini; buna karşılık dürüstlük, sorumluluk, sabır ve hoşgörü gibi kimi temel değerlerin sınırlı veya yüzeysel temsil edildiğini göstermektedir. Ayrıca temalar arasında değer dağılımının dengesiz olduğu, bazı metinlerde didaktik anlatımın öne çıktığı, değer–eylem bağının ise yer yer zayıfladığı tespit edilmiştir. Sonuç olarak, kitabın Türkiye Yüzyılı Maarif Programı ile daha güçlü hizalanacak şekilde yeniden düzenlenmesi, değer çeşitliliğini artıracak nitelikli metinlerin eklenmesi ve etkinliklerin değerlerin davranışa dönüşümünü destekleyecek biçimde yeniden tasarlanması önerilmektedir. Bu yönelim, öğrencilerin değerleri içselleştirmesini ve erdemli davranış manzumelerini bir bütünlük içinde geliştirmesini güçlendirecektir.