Akademik Veri Yönetim Sistemi
4. Uluslararası 22. Ulusal Halk Sağlığı Kongresi, 13 - 19 Aralık 2020, ss.332, (Özet Bildiri)
Özet Metin Sözlü Bildiriler3324. UluslararasĞ 22. UlusalHalk Sağlığı Kongresi
13-19 Aralık, 2020
SB-127
Kardiyometabolik Risk Düzeyinin Bel/ Boy Oranı Kullanılarak Değerlendirilmesi,
Metodolojik Bir Çalışma
Asuman Okur1, Leyla Karaoğlu2
1T.C.Sağlık Bakanlığı Rize İl Sağlık Müdürlüğü
2Recep Tayyip Erdoğan Üniversitesi Tıp Fakültesi Halk Sağlığı Anabilim Dalı
Giriş-Amaç: Son yıllarda Beden Kitle İndeksinin (BKİ) vücut yağını ölçmede yetersiz kaldığı, bel çevresi ölçümünün
ise cinsiyete ve ırk/etnik kökene göre değişmesi nedeniyle pratik olmadığı tartışılmaktadır. Bel/boy oranının, cinsiyet
ve etnisite/ırk farkı olmaksızın, ya da kompozit indeksler geliştirmeksizin vücut yağ miktarı ve dağılımını ölçebileceği,
kardiyometabolik hastalık riskini erken saptamada kullanılabileceği önerilmektedir.
Bu çalışmanın amacı, üniversite çalışanlarında bel/boy oranının, beden kitle indeksi ve bel çevresi ölçümlerine göre
geçerliliğini saptamak ve üniversite çalışanlarında bel/boy oranına göre kardiyometabolik risk düzeyini belirlemektir.
Gereç-Yöntem: Çalışmada Rize’de 2017 yılında etik kurul onayı ve resmi izinler alınarak tamamlanmış olan bir tez
çalışmasındaki 348 üniversite çalışanının verileri kullanılmıştır. Tez çalışmasında beden kitle indeksi ve bel çevresi
ölçümleri yapılmış ancak bel/boy oranı hesaplanmamıştır. Bel/boy oranının BKİ’ne göre geçerliliği ilk kez bu bildiride
sunulmaktadır. Metodolojik ve kesitsel tipteki çalışmada bel/boy oranının BKİ’ne göre sensitivite, spesifite, pozitif
prediktif değer ve negatif prediktif değerleri hesaplanmıştır. Ayrıca üniversite çalışanlarının bel/boy oranına göre
metabolik hastalık riski belirlenmiştir. Bel boy oranı, bel çevresinin boy çevresine bölünmesiyle elde edilmekte, cm
cinsiden ölçülmektedir. Kardiyometabolik risk yönünden bel/boy oranı; <0.5 ise risk yok, >=0.5 ve <0.6 ise artmış risk,
>=0.6 ise çok artmış risk olarak sınıflandırılmıştır. Beden kitle indeksinin 18.5 kg/m2’nin altı zayıflık, 18.5-24.99 kg/m2
arası normal, 25.0- 29.99 kg/m2 arası fazla kiloluluk, 30.00 kg/m2 ve üzeri obezite (şişmanlık) olarak sınıflandırılmıştır.
Bel çevresi; Erkeklerde <94 cm normal, 94-102 cm artmış risk, >102 cm çok artmış risk olarak tanımlanmıştır. Aynı
değerler kadınlar için sırasıyla; <80 cm, 80-88 cm ve >88 cm’dir.
Bulgular: Çalışanların yaş ortalaması 35.6±0.4 yıldır, %63.5’i erkektir, %64.7’si evlidir, üniversitede ortalama çalışma
süresi 6.0±0.3 yıldır. Bel/boy oranının BKİ’ne göre normalin üzerinde kiloda olma tanısı koymada sensitivitesi %97.6,
spesifitesi %67.1 olarak bulunmuştur. Bel/boy oranının pozitif prediktif değeri %81.5, negatif prediktif değeri %94.9
bulunmuştur. Bel çevresi BKİ ile karşılaştırıldığında aynı değerler sırasıyla, %84.1, %78.6, %85.4 ve %76.9’dur.
Çalışanların %28.4’ünde bel/boy oranı <0.5, %71.6’sının >=0.5 saptanmıştır. Risk altında olma (>=0.5 ) cinsiyet, medeni
durum ve yaş ile ilgili bulunmuştur (p<0.05). Erkeklerde %86.4, 50 yaş üzerinde %96.2, evlilerde %83.6 saptanmıştır.
Kardiyometabolik risk yönünden çalışanların %28.4’ü risk yok, %52.3’ü artmış risk ve %19.3’ü çok artmış risk
grubundadır. Bel çevresi yönünden çalışanların %41.1’i risk yok, %29.0’ı artmış, %29.9’u çok artmış risk sınıfındadır.
Sonuç ve Öneriler: Bel/boy oranı, BKİ’ne göre geçerliliği yüksek bir yöntemi olarak değerlendirilmiştir. Taramalarda
antropometrik yöntemlere ek olarak ya da tek başına kullanılması, konuyla ilgili ileri araştırmalar yapılması ve bel/boy
oranının eğitim yoluyla halka ve sağlık personeline tanıtılması önerilmiştir.
Anahtar Kelimeler: Bel/boy oranı, bel çevresi, BMİ, kardiyometabolik risk