Kamuya Dönük Metinlerde Türkçenin Söz Varlığı ve Söylem Yapısı: Cuma Hutbelerinde Şiddet Olgusu

Creative Commons License

Gülay E.

XVIII. Uluslararası Dünya Dili Türkçe Sempozyumu, Sinop, Türkiye, 5 - 06 Kasım 2026, ss.134, (Özet Bildiri)

  • Yayın Türü: Bildiri / Özet Bildiri
  • Basıldığı Şehir: Sinop
  • Basıldığı Ülke: Türkiye
  • Sayfa Sayıları: ss.134
  • Recep Tayyip Erdoğan Üniversitesi Adresli: Evet

Özet

Dil, toplumsal değerlerin, normların ve iktidar ilişkilerininaktarılmasında ve meşrulaştırılmasında stratejik bir rolesahiptir. Zengin ifade kabiliyeti ve köklü kavramsalderinliğiyle Türkçe, tarih boyunca dini, hukuki ve toplumsalmetinlerin kurgulanmasında merkezî bir işlev üstlenmiştir.Türkiye’de Diyanet İşleri Başkanlığı tarafından hazırlanan veher hafta kitlesel düzeyde kamuoyuna sunulan cuma hutbeleri,Türkçenin kurumsal ve kamusal alandaki en yaygın kullanımmecralarından birini oluşturmaktadır. Bu çalışma, 2021–2026yılları arasında yayımlanan ve içeriğinde şiddet, zulüm,merhamet, hak ve adalet gibi kavramları barındıran cumahutbelerinde Türkçenin nasıl bir söylemsel araç olarakkullanıldığını Eleştirel Söylem Analizi (ESA) yöntemiyleincelemeyi amaçlamaktadır.Çalışmanın teorik ve metodolojik çerçevesini NormanFairclough’un Üç Boyutlu Söylem Modeli ile Teun A. vanDijk’ın Sosyokognitif Yaklaşımı oluşturacaktır. Araştırmakapsamında, belirtilen yıllar arasında Diyanet İşleri Başkanlığıtarafından yayımlanan tüm Cuma hutbeleri taranacak vebelirlenen anahtar kelimeleri içeren metinlerden bir veri setioluşturulacaktır. Elde edilen metinler; dilbilgisel ve sözcükseltercihler (metin düzeyi), metnin üretimi ve aktarımı (söylemseluygulama) ile metinlerin yazıldığı dönemin sosyo-politikbağlamı (toplumsal uygulama) boyutlarıyla incelenecektir.Analiz sürecinde özellikle metinlerde tercih edilen Türkçe fiilçatıları (etken/edilgen kullanımı üzerinden failin görünürlüğü),söz varlığı, metaforlar ve ikna stratejileri detaylandırılacaktır.Şiddet olgusunun dilde nasıl adlandırıldığı, kaynağının dilselolarak nereye bağlandığı ve şiddetle mücadeleye dair sunulanTürkçe söylem kalıpları metodolojik olarak sorgulanacaktır.Bu araştırma ile Türk dilinin kurumsal dini söylemdeki gücü,anlam sınırları ve toplumsal sorunlarla mücadeledeki dilselpotansiyeli Eleştirel Söylem Analizi merceğinden ortayakonmaya çalışılacaktır.