Suriye’de Baasçı Rejimin Kurucu Momentleri: 1963, 1966 ve 1970 Askerî Darbeleri
V. ULUSAL SİYASET BİLİMİ KONGRESİ, Adana, Türkiye, 19 - 20 Eylül 2026, ss.73-74, (Özet Bildiri)
- Yayın Türü: Bildiri / Özet Bildiri
- Basıldığı Şehir: Adana
- Basıldığı Ülke: Türkiye
- Sayfa Sayıları: ss.73-74
- Recep Tayyip Erdoğan Üniversitesi Adresli: Evet
Özet
Arap-İsrail Savaşı’nın yarattığı siyasal kırılmaların ardından yükselişe geçen Arap Milliyetçiliği söyleminin bölgedeki mühim aktörlerinden biri olan Baas Partisi, Suriye siyasal hayatında zamanla salt ideolojik ve politik bir hareket olmanın ötesine geçmiştir. Parti, modern Suriye tarihinin büyük bölümünde doğrudan iktidar pratiğinin merkezinde yer almış; parti, ordu ve devlet arasındaki bütünleşme üzerinden otoriter bir rejimin inşasında belirleyici bir rol oynamıştır. Bu çalışma, Orta Doğu ve Arap tarihi açısından önemli bir yere sahip olan Arap Sosyalist Baas Partisi’nin Suriye’deki iktidara gelişini ve bu iktidarı kurumsal olarak tahkim etme sürecini 1963, 1966 ve 1970 askerî darbeleri üzerinden ele almaktadır. Çalışma, söz konusu darbeleri yalnızca Suriye siyasal hayatındaki iktidar değişiklikleri ya da askerî müdahaleler olarak değil, Baasçı rejimin siyasal, kurumsal ve askerî yapısını şekillendiren kurucu momentler olarak değerlendirmektedir. Bu bağlamda çalışmanın temel amacı, Baas Partisi’nin Suriye’de ideolojik-siyasal hareket olmaktan çıkarak parti, ordu ve devlet bütünleşmesi üzerinden işleyen otoriter bir rejim pratiğine nasıl dönüştüğünü tartışmaktır. Baas Partisi, 1950 ve 1960’lı yılların devrimci ve modernleşmeci siyasal atmosferinde şekillenen; Arap birliği, sekülerlik ve sosyal adalet söylemlerini siyasal programının merkezine yerleştiren bir hareketti. Partinin bu ideolojik çerçevesi, ordu ve bürokrasi içerisindeki unsurların yanı sıra kırsal toplumsal kesimlerin ve Nusayri, Dürzi, İsmaili gibi azınlık grupların desteğini kazanmasına imkân sağlamıştır. Bu toplumsal ve siyasal zemin, partinin siyasal yetkeyi seçim süreçlerinden ziyade ordu ve bürokrasi içerisindeki kadroları aracılığıyla ele geçirmeye dönük bir strateji geliştirmesini kolaylaştırmıştır. 8 Mart 1963 darbesi, Baasçı rejimin ilk kurucu momenti olarak değerlendirilebilir. Bu darbe ile geleneksel kentli Sünni elitlerin ve feodal sınıfların iktidar yapıları içerisindeki ağırlığı kırılmaya başlanmış; kırsal kökenli gruplar ile bazı azınlık mensupları yönetim kademelerinde ve özellikle ordu içinde daha görünür hale gelmiştir. 23 Şubat 1966 darbesi ise yalnızca parti içi bir iktidar mücadelesi değil, parti, ordu ve sivil-askerî bürokrasi içerisindeki güç dengelerini yeniden şekillendiren ikinci kurucu momenttir. Bu süreçte Mişel Eflak ve Salahaddin Bitar gibi geleneksel Baasçı figürler tasfiye edilmiş, pan-Arabist politikalar geri plana itilerek “Önce Suriye” merkezli bir yönelim belirginleşmiştir. Aynı dönemde ordu içindeki Sünni, Dürzi ve İsmaili subayların tasfiyesiyle Cedid ve Esad’ın temsil ettiği Nusayri fraksiyon kritik pozisyonları ele geçirmiştir. 1967’de İsrail karşısında alınan yenilginin ardından Cedid-Esad koalisyonu çözülmüş; bu süreç, taraflar arasında derinleşen bir iktidar mücadelesine dönüşerek 16 Kasım 1970’te Hafız Esad’ın askerî müdahalesiyle sonuçlanmıştır. 16 Kasım 1970 yılında Esad tarafından yapılan darbe, Baasçı rejimin Suriye’deki üçüncü ve son kurucu momenti olarak değerlendirilebilir. Bu darbe ile parti, ordu ve bürokrasi Esad merkezli güvenlikçi ve sekteryen bir iktidar yapısı etrafında şekillenmiş ve 2024’e kadar sürecek olan otoriter Esad rejiminin temelleri atılmıştır. Çalışmanın temel bulgusu, Suriye’de Baasçı rejimin 1963, 1966 ve 1970 darbeleriyle şekillenen aşamalı bir askerî-siyasal dönüşüm sürecinin ürünü olduğudur. Bu darbeler bir yandan Baas Partisi’nin iktidarı ele geçirmesini sağlarken, diğer yandan parti ve ordu içerisindeki tasfiyeler aracılığıyla rejimin militarize ve güvenlikçi bir karakter kazanmasına zemin hazırlamıştır. Esad’ın 1970’te yönetimi ele geçirmesiyle birlikte Baasçı iktidar, parti, ordu ve devlet bütünleşmesine dayalı güvenlikçi ve otoriter bir rejim formu kazanmıştır. Böylelikle çalışma, Suriye’de otoriter rejim inşasının yalnızca ideolojik bir dönüşüm olarak değil, parti, ordu ve devlet üçgeninde kurulan güç ilişkileri üzerinden okunması gerektiğini ortaya koymaktadır.
The Ba'ath Party, one of the major regional actors associated with the discourse of Arab nationalism that gained momentum following the political ruptures caused by the Arab-Israeli War, gradually moved beyond being merely an ideological and political movement in Syrian political life. For much of modern Syrian history, the party stood at the very centre of the exercise of power, playing a decisive role in constructing an authoritarian regime through the integration of the party, the military, and the state. This study examines the rise to power of the Arab Socialist Ba'ath Party in Syria, a party occupying an important place in Middle Eastern and Arab history, and the process through which it institutionally consolidated its rule, through the military coups of 1963, 1966, and 1970. The study considers these coups not merely as changes in power or military interventions in Syrian political life, but as foundational moments that shaped the political, institutional, and military structure of the Baʿathist regime. In this context, the principal aim of the study is to discuss how the Baʿath Party transformed from an ideological and political movement into an authoritarian mode of rule operating through the integration of the party, the military, and the state. The Ba'ath Party was a movement shaped by the revolutionary and modernising political atmosphere of the 1950s and 1960s, placing the discourses of Arab unity, secularism, and social justice at the centre of its political programme. This ideological framework enabled the party to gain the support of rural social groups and minority groups such as the Alawites, Druze, and Ismailis, alongside elements within the military and the bureaucracy. This social and political foundation facilitated the party’s development of a strategy aimed at seizing political authority through its cadres within the military and the bureaucracy rather than through electoral processes. The coup of 8 March 1963 can be regarded as the first foundational moment of the Ba'athist regime. With this coup, the influence of traditional urban Sunni elites and feudal classes within the structures of power began to be curtailed, while groups of rural origin and members of certain minorities became more visible in the governing ranks and particularly within the military. The coup of 23 February 1966, in turn, constituted not merely an internal party struggle for power, but a second foundational moment that reshaped the balance of power within the party, the military, and the civilian and military bureaucracy. In this process, traditional Ba'athist figures such as Michel Aflaq and Salah al-Din al-Bitar were purged, while pan-Arabist policies were relegated to the background and an orientation centred on “Syria First” became more pronounced. During the same period, the Alawite faction represented by Jadid and Assad seized critical positions through the purging of Sunni, Druze, and Ismaili officers from the military. Following the defeat against Israel in 1967, the Jadid-Assad coalition disintegrated; this process developed into a deepening power struggle between the two sides, culminating in Hafez al-Assad’s military intervention on 16 November 1970. The coup carried out by Assad on 16 November 1970 can be regarded as the third and final foundational moment of the Ba'athist regime in Syria. With this coup, the party, the military, and the bureaucracy were shaped around an Assad-centred, security-oriented, and sectarian power structure, laying the foundations of the authoritarian Assad regime that would endure until 2024. The principal finding of the study is that the Ba'athist regime in Syria was the product of a gradual military and political transformation shaped by the coups of 1963, 1966, and 1970. While these coups enabled the Ba'ath Party to seize power, they also laid the groundwork for the regime to acquire a militarised and security-oriented character through purges within the party and the military. With Assad’s seizure of power in 1970, Ba'athist rule assumed the form of a security-oriented and authoritarian regime based on the integration of the party, the military, and the state. Thus, the study demonstrates that the construction of an authoritarian regime in Syria should be understood not only as an ideological transformation, but also through the power relations established within the triangle of the party, the military, and the state.