The Possibilities and Liminatations of Interlingual Transmission in the Context of Deep and Surface Structure Concepts: The Example of Qur’anic Translations


Creative Commons License

Ekici İ.

INTERNATIONAL SYMPOSIUM ON LITERATURE, CULTURE AND LANGUAGE VAN YÜZÜNCÜ YIL UNIVERSITY 26-28 MAY, 26 - 28 May 2022, vol.1, pp.117-125

  • Publication Type: Conference Paper / Full Text
  • Volume: 1
  • Page Numbers: pp.117-125

Abstract

 

ÖZET

Diller arasında aktarımı/tercümeyi veya daha gelen ifade ile dili farklı olanlar arasında her türden iletişimi mümkün kılan şey bu dillerin temelde benzer kurgular üzerine binâ ediliyor olmalarıdır. Zira ister dilsel ister genel gösterge bakımından, her ne şekilde olursa olsun zemin ortaklığı bulunmayan bir muhitte iletişimden söz etmek de mümkün değildir. Bu, aynı çevredeki günlük hayatta böyle olduğu gibi küresel bağlamda da böyledir. Aksi takdirde ortada bir ufuk örtüşmesizliği söz konusu olur ki burada iletişimden söz etmek mümkün olmaz. Bu düşüncenin izlerini İslâm ilim geleneğinin dil mecrâsında ortaya konulan çalışmalarda sürmek mümkündür. Zira bunu Sîbeveyh (180/796), İbn Cinnî (392/1002), İbn Hişâm (761/1360) ve özellikle bu konu özelinde müstakil bir eser te’lîf etmiş olan Abdulkâhir el-Cürcânî’de (471/1078-79) görmek mümkündür. 20. Yüzyıl dil çalışmalarında artık bu düşünce çerçevesinde ortaya müstakil teoriler konulmuştur ki, N. Chomsky ve onun etrafında gelişen düşünce hareketlerini ve bu hareketler çerçevesinde ortaya konulan kavramsal çeşitliliği mesela deep structure/derin yapı, surface structure/yüzey yapı bu bağlamda değerlendirmek mümkündür. Ancak her ne kadar diller iletişimi mümkün kılacak şekilde temelde benzer bir zemin üzerine kurgulanmış olsa da bu dillerin her birisi, kendisini bir diğerinden ayırt etmemizi mümkün kılan farklı şekilsel ve temel bazı mümeyyiz vasıflara da sahiptir. Aksi takdirde bütün dünyada tek bir dilin konuşulduğundan söz etmek gerekirdi ki böyle bir şeyi dillendirmenin en basit ifadeyle vakıayla uyumlu olmadığı izahtan vârestedir. İşte bu bildiride biz bazı noktalarda diller arası aktarım esnasında dillerin birbirlerinden farkı özellikleri bulunması sebebiyle bazı inceliklerin bazen aktarılamadığını ortaya koymaya çalışacağız. Bunun örneklemini Kur’ân’dan seçtiğimiz bazı ayetler oluşturacaktır.  Bu bağlamda seçilen ayetlerin anlamlarının ilgili ayetlerin dil yapılarının gereklerine uygun bir şekilde meallere ne derece yansıtıldığı tartışılacaktır.

Anahtar Kelimeler: Arap dili, Derin Yapı, Yüzey Yapı, Kur’ân, Tercüme