Akademik Veri Yönetim Sistemi
AVRASYA 15th INTERNATIONAL CONFERENCE ON SOCIAL SCIENCES , Tbilisi, Gürcistan, 13 - 15 Mart 2026, cilt.0, sa.0, ss.121-122, (Özet Bildiri)
Bu çalışmanın konusu, şeylerin gerçek varoluşu ile kavrama yetimizin doğası arasındaki ilişkiyi mantıksal bir yapılandırma olarak ortaya koyan kategoriler sorunudur. Felsefe tarihi boyunca düşüncenin en temel meselelerinden biri olan bu sorun, bir konunun betimlenebileceği ve tasavvur edilebileceği en genel tarzlar olarak kategorilerin mahiyetini konu edinmektedir. Kategoriler, bir yandan şeylerin varoluş tarzlarına tekabül eden en genel belirlenimler olarak insanın bilgilenme süreçlerine ilişkin mantıksal bir düzeni ifade eder; diğer yandan bilgimizi dile getiriş biçimlerini mümkün kılan kavramsal çerçeveyi oluşturur. Bu anlamda kategoriler, dış gerçekliğin zihindeki anlamlandırılma kiplerini ve bağıntılarını kuran temel ilkelerdir. Dolayısıyla bilginin oluşumunda kurucu bir rol üstlenirler. Bununla birlikte kategorilerin doğası, kapsamı ve bilgilenme süreçlerindeki konumu, nesnenin mi yoksa öznenin mi öncelikli olduğu sorusuna bağlı olarak felsefe tarihinde farklı biçimlerde temellendirilmiştir. Nesne merkezli geleneksel felsefede kategoriler hem varlığın hem de düşüncenin yapısal özellikleri olarak anlaşılırken; özne merkezli modern felsefede daha çok düşüncenin işleyişine ait kavramsal araçlar olarak yorumlanmıştır. Bu bağlamda geleneksel yaklaşım kategorileri ontolojik bir çerçevede ele alırken, modern yaklaşım onları epistemolojik ve kısmen pratik bir sorun olarak değerlendirmiştir. Bu çalışma, kendi dönemlerinin kavrayış ufkunu belirleyen iki özgün filozof olan Aristoteles ile Kant’ın görüşleri ekseninde, kategoriler sorununun geleneksel ve modern felsefede nasıl temellendirildiğini göstermeyi amaçlamaktadır. Böylece iki dönem arasındaki kavrayış farkı ve bu farkın düşünsel dünyamızda yol açtığı ontolojik ve epistemolojik dönüşümler ortaya konacaktır.
This study examines the problem of categories as a logical structuring that articulates the relationship between the real existence of things and the nature of our faculty of understanding. As one of the central issues in the history of philosophy, the problem concerns the status of categories as the most general modes through which a subject can be described and conceived. On the one hand, categories express the most general determinations corresponding to the modes of being of things and thus establish the logical framework of human cognition. On the other hand, they constitute the conceptual structure that makes possible the articulation of knowledge. In this sense, categories function as fundamental principles that organize the modes of meaning-construction and relations within the mind. They therefore play a constitutive role in the formation of knowledge. However, the nature, scope, and epistemic status of categories have been interpreted differently throughout the history of philosophy, depending on whether priority is granted to the object or to the subject. In object-centered traditional philosophy, categories are understood as structural features of both being and thought; in subject-centered modern philosophy, they are interpreted primarily as conceptual instruments belonging to the operations of thought. Accordingly, the traditional approach treats categories within an ontological framework, whereas the modern approach considers them mainly as an epistemological—and partly practical—problem. By examining the views of Aristotle and Kant, two philosophers who shaped the intellectual horizons of their respective periods, this study aims to demonstrate how the problem of categories was grounded in traditional and modern philosophy. In doing so, it seeks to reveal the difference in conceptual orientation between these two periods and the ontological and epistemological transformations that this shift has produced.