Akademik Veri Yönetim Sistemi
V. INTERNATIONAL MARMARA SCIENTIFIC STUDIES CONGRESS , İstanbul, Türkiye, 22 - 24 Mayıs 2026, (Özet Bildiri)
Üretken
Yapay Zekâ (ÜYZ) araçlarının eğitim ortamlarına hızla entegre olması, öğretmen
ve öğretmen adaylarının bu araçları pedagojik ve etik bağlamlarda etkili
biçimde kullanabilme yeterliklerinin ölçülmesini giderek daha kritik bir mesele
hâline getirmektedir. Ne var ki Türkiye'de ÜYZ'ye özgü pedagojik boyutları
bütüncül olarak ele alan, geçerlik ve güvenirliği kanıtlanmış bir ölçme aracı
henüz mevcut değildir. Bu boşluktan hareketle çalışmada, Shi (2025) tarafından
geliştirilen Öğretmenlerin ÜYZ Yeterlikleri Ölçeği'nin (Teachers' Generative
Artificial Intelligence Competencies, T-GAIC) Türkçeye uyarlanması ve
psikometrik özelliklerinin öğretmen ve öğretmen adayları üzerinde sınanması
amaçlanmıştır. Orijinal T-GAIC ölçeği, 36 madde ve beş faktörden oluşmaktadır:
(i) ÜYZ kullanımında teknolojik yeterlik, (ii) öğretimde ÜYZ kullanımına
yönelik pedagojik uyumluluk, (iii) öğrencileri ÜYZ'nin etkili uygulamalarına
hazırlama, (iv) ÜYZ ile ilgili mesleki gelişim ve iletişim ve (v) eğitimde ÜYZ
kullanımına ilişkin risk ve etik farkındalığı. Uyarlama sürecinde ölçek önce
araştırmacılar tarafından Türkçeye çevrilmiş, ardından maddelerin dil ve kapsam
geçerliği toplam 13 uzman tarafından değerlendirilmiştir. Nihai form, farklı
branşlardan öğretmen ve öğretmen adaylarından oluşan 700 kişilik bir örnekleme
çevrimiçi yolla uygulanmıştır. Elde edilen veriler; eksik veri, aykırı değer ve
normallik açısından ön analizlere tabi tutulduktan sonra doğrulayıcı faktör
analizine (DFA) geçilmiştir. DFA sürecinde yüksek modifikasyon indeksi veren
EUH18, EUH19, EUH20, TY5, MGİ27, PU6, REF30, EUH17, PU8 ve MGİ25 maddeleri
modelden çıkarılmış; geriye kalan 26 maddelik yapının uyum indekslerinin kabul
edilebilir düzeye ulaştığı görülmüştür (x²/df=2.671; GFI=.921; AGFI=.904;
NFI=.962; CFI=.976; TLI=.973; RMSEA=.049; SRMR=.023). Yakınsak geçerlilik
açısından tüm faktörlerin AVE > .50 ve CR > .70 kriterlerini sağladığı
belirlenmiş olup AVE değerleri Teknolojik Yeterlilik için .70, Pedagojik
Uyumluluk için .73, Etkili Uygulamalara Hazırlama için .83, Mesleki Gelişim ve
İletişim için .73 ve Risk ve Etik Farkındalığı için .74 olarak hesaplanmıştır.
Ayrışma geçerliliği değerlendirildiğinde AVE kök değerlerinin büyük ölçüde
faktörler arası korelasyonları aştığı görülmüş; ancak HTMT analizi bulguları,
F2–F3 (.952) ve F3–F4 (.901) değerlerinin .90 eşiğini aşması nedeniyle bu iki
faktör çifti arasındaki ayrışma geçerliliğinin tartışmaya açık olduğuna işaret
etmiştir. Son olarak güvenilirlik analizleri, tüm faktörlerin Cronbach alfa ve
bileşik güvenilirlik (CR) değerlerinin .90 ile .95 arasında seyrettiğini ortaya
koymuş; bu durum ölçeğin yüksek iç tutarlılığa sahip olduğunu göstermektedir.