THE GASTRODIPLOMACY POTENTIAL OF RIZE CUISINE: THE ROLE OF LOCAL GASTRONOMY IN INTERNATIONAL PROMOTION

II. International Cappadocia Gastronomy, Culture and Tourism Congress, Nevşehir, Türkiye, 17 - 19 Temmuz 2026, ss.37-50, (Tam Metin Bildiri)

Gastronomi, günümüzde ülkelerin ve bölgelerin kamu diplomasisi ile yumuşak güç stratejilerinin

önemli bileşenlerinden biri hâline gelmiştir. Bu bağlamda gelişen gastrodiplomasi yaklaşımı, yerel ve

ulusal mutfak kültürünün uluslararası kamuoyuna tanıtılması yoluyla ülke veya bölge imajının

güçlendirilmesini, kültürler arası etkileşimin artırılmasını ve turizm ile ihracat gibi ekonomik alanlara

katkı sağlanmasını amaçlamaktadır. Bu nedenle, yalnızca gastronomiyle tanınan destinasyonlar değil,

güçlü kültürel kimliğe ve özgün yerel mutfak mirasına sahip bölgeler de gastrodiplomasi açısından

önemli bir potansiyel taşımaktadır. Bu kapsamda, doğal güzellikleri, çay kültürü, zengin kültürel mirası

ve Türkiye'nin siyasal ile toplumsal yaşamına kazandırdığı önemli isimlerle öne çıkan Doğu

Karadeniz'in önemli destinasyonlarından Rize, sahip olduğu özgün mutfak kültürü ve coğrafi işaretli

ürünleriyle dikkat çekmektedir. Her ne kadar Rize, turizmde ağırlıklı olarak doğa turizmiyle tanınan bir

destinasyon olsa da yerel gastronomik değerleri uluslararası tanıtım ve destinasyon markalaşması

açısından önemli bir kültürel sermaye oluşturmaktadır. Bu çalışmanın amacı, Rize'nin sahip olduğu

gastronomik mirası gastrodiplomasi perspektifinden değerlendirerek ilin uluslararası tanıtım

potansiyelini ortaya koymaktır. Araştırma, doküman incelemesi yöntemi kapsamında akademik

yayınlar, resmî kurum raporları, yerel yönetim dokümanları ve haber kaynaklarından elde edilen ikincil

veriler doğrultusunda yürütülmüştür. Öncelikle gastrodiplomasi kavramının kuramsal çerçevesi ele

alınmış; ardından Tayland, Güney Kore, Peru ve Türkiye'deki uygulamalar incelenerek başarılı

gastrodiplomasi örnekleri değerlendirilmiştir. Rize mutfağının temel bileşenlerini oluşturan çay, hamsi,

muhlama, Laz böreği, Hemşin pastacılık kültürü ve coğrafi işaretli ürünler gastrodiplomasi bağlamında

incelenmiştir. Ayrıca ilin gastronomik mirasının güçlü ve gelişime açık yönleri, gastronomi festivalleri

ile kültürel miras ve destinasyon markalaşması arasındaki ilişki bütüncül bir bakış açısıyla tartışılmıştır.

Rize mutfağının gastrodiplomasi potansiyelini doğrudan ele alan kapsamlı bir araştırmaya rastlanmamış

olması, çalışmanın özgün katkısını ortaya koymaktadır. Araştırma bulguları, Rize'nin "çayın başkenti"

kimliği, zengin coğrafi işaretli ürün çeşitliliği ve Laz ile Hemşin kültürlerinin şekillendirdiği özgün

gastronomik mirası sayesinde önemli bir gastrodiplomasi potansiyeline sahip olduğunu göstermektedir.

Bununla birlikte, söz konusu potansiyelin uluslararası ölçekte etkili sonuçlar üretebilmesi için kurumsal

iş birliğine dayalı, sürdürülebilir ve stratejik bir gastrodiplomasi yaklaşımının geliştirilmesine ihtiyaç

duyulduğu sonucuna ulaşılmıştır.