Akademik Veri Yönetim Sistemi
Teknik Rapor, ss.1-24, 2026
Türkiye,
doğurganlık hızındaki düşüşler ve ortalama yaşam süresinin uzamasıyla hızla
demografik dönüşüm evresine girmiştir; 2024 yılı itibarıyla yaşlı nüfus oranı
%10.6 seviyesine ulaşmıştır. Bu yapısal değişim, yaşlılık, kronik hastalık ve
engellilik gibi riskler nedeniyle uzun dönemli bakıma muhtaç birey sayısını
artırmakta ve aileler ile mevcut sosyal yardım bütçeleri üzerindeki mali yükü
sürdürülemez kılmaktadır. Türkiye’de, bakım ihtiyacını prim ödeyerek hak edilen
zorunlu bir sosyal sigorta kolu olarak ele alan bir güvence mekanizması
bulunmamaktadır; mevcut destekler (evde bakım yardımı gibi) gelir testine
dayalı, dar kapsamlı sosyal yardımlardan ibarettir.
Bu analiz,
bakıma muhtaçlık riskine karşı toplumsal dayanışma esasına dayalı, hak temelli
ve zorunlu bir “Ulusal Bakım Sigortası” sisteminin kurulması gerekliliğini
ortaya koymaktadır. Çalışma, bakım sigortasını, sağlık sigortasından ayrı ve
sürekli bağımlılık durumuna odaklanan yeni bir sosyal güvenlik kolu olarak
tanımlamaktadır. Dünya örnekleri arasında, primli sosyal sigortanın öncüsü
Almanya ve karma finansman modelini uygulayan Japonya incelenmiştir.
Türkiye için
önerilen model, bu uluslararası deneyimleri esas alarak, Sosyal Güvenlik Kurumu
(SGK) bünyesinde ihdas edilmeli, zorunlu ve karma finansmanlı (işçi, işveren
primi ve devlet katkısı) olmalıdır. Model, evde bakımın önceliği ilkesini
benimseyerek, hak sahiplerine hem nakdi yardım (bakım ücreti) hem de
profesyonel ayni hizmetler sunmalıdır. En kritik politika önerisi, bakım
hizmeti veren informal aile bireyi bakıcıların sosyal güvencelerinin (emeklilik
ve kaza sigortası) sistem tarafından karşılanarak kayıt dışılığın önlenmesi ve
hizmet kalitesinin standardize edilmesidir. Sistemin uzun vadeli mali
sürdürülebilirliğini sağlamak amacıyla, emeklilerin de prim ödemesi ve SGK
bünyesinde bir Bakım İhtiyat Fonu oluşturulması esastır. Bu model, demografik
riskleri yönetme, sosyal adaleti sağlama ve tüm vatandaşlara insan onuruna
yakışır bir yaşam güvencesi sunma hedefini taşımaktadır.