Akademik Veri Yönetim Sistemi
Uluslararası Çocuk Edebiyatı ve Eğitim Araştırmaları Dergisi (ÇEDAR), cilt.8, sa.2, ss.36-64, 2025 (Hakemli Dergi)
Bu çalışma, Özkan Öze’nin altı kitaptan oluşan Çaylak ile Filozof serisini üst düzey düşünme becerileri (ÜDDB) açısından incelemeyi amaçlamaktadır. Günümüz eğitim anlayışı, öğrencilerin yalnızca bilgi edinmelerini değil; bilgiyi işleme, analiz etme, yeniden yapılandırma ve farklı bağlamlara aktarma becerilerini geliştirmelerini de hedeflemektedir. Bu bağlamda Bloom’un bilişsel alan sınıflamasında analiz, sentez ve değerlendirme düzeyleriyle ilişkilendirilen karar verme, problem çözme ve eleştirel düşünme becerileri, çağdaş eğitim programlarında merkezi bir yere sahiptir. Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli’nde de bu beceriler, bireylerin farklı açılardan düşünmelerini, alternatif çözümler üretmelerini ve bilinçli kararlar almalarını sağlayan çok boyutlu zihinsel işlemler olarak tanımlanmıştır.
Araştırmada nitel araştırma desenlerinden doküman incelemesi yöntemi kullanılmıştır. Veri kaynağını serinin altı kitabı oluşturmaktadır: Ben Bir Neyim?, İnsan Diye Bir Kelime, Ruhun Irkı Yok, Güzellik İyiliktir, Şüphelerin Alaca Karanlığında ve Özgürlük Kaderimizdir. Kitaplarda yer alan diyaloglar, problem durumları ve felsefi sorgulamalar doküman analiziyle değerlendirilmiştir. Çözümleme sürecinde karar verme, problem çözme ve eleştirel düşünme olmak üzere üç temel kategori belirlenmiş; her kategoriye ilişkin temsili örnekler ortaya konulmuştur.
Elde edilen bulgular, seride üst düzey düşünme becerilerine yönelik çok sayıda örneğin bulunduğunu göstermektedir. Karar verme becerisi bağlamında kimlik, özgürlük ve değerler üzerine yapılan tartışmalar öne çıkarken; problem çözme becerisi bağlamında varoluşsal sorgulamalar, şüpheler ve toplumsal meseleler önemli örnekler sunmaktadır. Eleştirel düşünme açısından ise güzellik, adalet, ırkçılık ve özgürlük gibi kavramların sorgulandığı bölümler öğrencilerin düşünme süreçlerini derinleştirebilecek niteliktedir.
Sonuç olarak, Çaylak ile Filozof serisi, üst düzey düşünme becerilerinin geliştirilmesi için işlevsel bir edebî materyal olarak değerlendirilebilir. Kitapların içerdiği felsefi diyaloglar ve çok yönlü problem durumları, öğrencilerin eleştirel ve yaratıcı düşünme becerilerini desteklemekte olduğu ve onların akademik ve günlük yaşamda karşılaştıkları sorunlara farklı bakış açısıyla yaklaşmalarına imkân tanıdığı düşünülmektedir. Bu yönüyle eserlerin, Türkçe eğitimi bağlamında alternatif bir öğrenme ve düşünme kaynağı olarak kullanılabileceği ortaya konulmaktadır.