Fiziksel Aktivite Düzeyine Göre Mental İyi Oluş, Uyku Sorunları ve Riskli BeslenmeAlışkanlıkları: Yaşam Kalitesiyle İlişkili Belirleyiciler Üzerine Kesitsel Bir Araştırma

Creative Commons License

Bayraktar C., Çakır G.

JOURNAL OF YOUNG SPORT ACADEMY (JYSA), cilt.2, sa.2, ss.235-260, 2026 (Hakemli Dergi)

Özet

Özet Kabul Tarihi/Accepted: 11.09.2026 Yayım Tarihi/Published Online: 15.09.2026 Bu çalışmada, genç yetişkin ve yetişkinlerde fiziksel aktivite düzeyi ile yaşam kalitesiyle ilişkilendirilen mental iyi oluş, uykuya dalma ve uykuyu sürdürme sorunları ve riskli beslenme alışkanlıkları arasındaki ilişkinin incelenmesi amaçlanmıştır. Yaşam kalitesi doğrudan ölçülmemiş, değişkenlerin kavramsal olarak konumlandırıldığı üst çerçeve olarak ele alınmıştır. Kesitsel araştırmaya, Türkiye’nin yedi coğrafi bölgesindeki 53 ilde yaşayan 18 yaş ve üzeri 1035 birey katılmıştır. Katılımcılar, kolayda ve kartopu örnekleme yöntemleriyle belirlenmiştir. Veriler kişisel bilgi formu, Fiziksel Aktivite Derecelendirme Ölçeği (PARS-3), Beslenme Alışkanlıkları İndeksi, Uykusuzluk Şikâyetleri ve Uyku Kalitesi Temel Ölçeği ve Mental İyi Oluş Ölçeği kullanılarak toplanmıştır. Analizler SPSS v27 ve JASP v0.19.3 ile gerçekleştirilmiş, anlamlılık düzeyi p<.05 olarak kabul edilmiştir. Tek yönlü MANOVA, bileşik bağımlı değişkenin fiziksel aktivite düzeyine göre anlamlı biçimde farklılaştığını göstermiştir (Wilks’ Λ=.970; F(6,2060)=5.26; p<.001; kısmi η²=.015). ANOVA sonuçlarına göre orta ve yüksek fiziksel aktivite düzeyindeki bireylerin mental iyi oluş puanları düşük düzeydekilerden daha yüksek (F(2,1032)=13.34; p<.001; kısmi η²=.025), uykuya dalma ve uykuyu sürdürme sorunları ise anlamlı biçimde düşük bulunmuştur. (F(2,1032)=7.31; p<.001; kısmi η²=.014). Riskli beslenme alışkanlıkları gruplar arasında farklılaşmamıştır (p=.734). Fiziksel aktivite, mental iyi oluşla pozitif (r=.19), uyku sorunlarıyla negatif (r=−.14) yönde ilişkiliyken riskli beslenme alışkanlıklarıyla ilişkili değildir (r=−.03). Sonuçlar, fiziksel aktivitenin daha yüksek mental iyi oluş ve daha az uyku sorunuyla ilişkili olduğunu göstermektedir. Ancak küçük etki büyüklükleri nedeniyle bulguların pratik yansımaları temkinli değerlendirilmelidir Anahtar Kelimeler: Beslenme alışkanlıkları, Fiziksel aktivite, Mental iyi oluş, Uyku sorunları