Akademik Veri Yönetim Sistemi
8.Uluslararası Sağlıkta Yaşam Kalitesi Kongresi , 18 - 20 Aralık 2025, ss.166-168, (Özet Bildiri)
Giriş ve Amaç: Yaşam memnuniyeti, bireyin kendi kriterlerlerine göre yaşadığı hayattan bir bütün olarak ne düzeyde tatmin olduğuna dair bilinçli yargısı olarak tanımlanmakta, mutluluk, refah veya tam iyilik halini yansıtan sübjektif bir gösterge olarak değerlendirilmektedir. Bu araştırmanın amacı, Rize’deki Aile Sağlığı Merkezlerine (ASM) başvuran yetişkinlerin yaşamdan memnuniyet düzeylerinin ve ilişkili faktörlerin saptanmasıdır. Gereç ve Yöntemler: Araştırma kesitsel tiptedir. Araştırma evreni, Rize’de yaşamakta olan 18-64 yaş arasındaki 245 000 yetişkinden oluşmaktadır. Örnekleme yöntemi çok aşamalıdır. Öncelikle, ilçeler gelişmişlik düzeyine göre tabakalara ayrılmış ve her tabakadan kaç küme seçileceği belrilenmiştir. Aile Hekimliği Birimleri (AHB) küme olarak belirlenmiş, nüfusa orantılı, tabakalı rastgele küme örnekleme yöntemiyle seçilen otuz AHB’de araştırma yürütülmüştür. Örnekleme yönteminin önerdiği 30x20 modeline göre her AHB’den yirmi yetişkin araştırma kapsamına alınarak 600 kişilik örneklem hacmine ulaşılmıştır. Katılımcılar bölgede ikamet eden, ASM’lere başvuran veya başvurana refakat eden 18-64 yaş arası gönüllülerdir. Katılımcılar hassas sorular olduğu konusunda bilgilendirilmiş ve gönüllü olmayanlara anket uygulanmamıştır. Gebeler ve soruları yanıtlayamayacak kadar ciddi hastalığı olanlar araştırma dışında bırakılmıştır. Katılımcılardan uygun olanlar anketleri kendileri doldurmuş, okuryazar olmayanlara ya da kırma kusuru gibi başka zorlukları olanlara yüz yüze anket uygulanmıştır. Eksik cevaplama nedeniyle dokuz anket analiz dışı tutulduğundan bu çalışmada 591 katılımcının verileri değerlendirilmiştir. Uygulanan ankette Diener ve ark. tarafından geliştirilen “Yaşamdan memnuniyet ölçeği” bağımlı değişken olarak yer almıştır. Ölçek tek faktörlü, beş maddeli, 7’li likert tipindedir. Ölçeğin, son dört yıllık yaşam doyumunu yansıttığı belirtilmekte, ruhsal ve kronik bedensel hastalığı olanlarda kullanılması önerilmektedir. Ölçeğin Türkçe geçerlilik güvenilirlik çalışması 1991 yılında Köker tarafından yapılmıştır. Orijinal ölçekten alınabilecek minimum puan 5, maksimum puan 35’tir. Bu çalışmada, ölçek puanları memnun değil (5-19 puan), orta düzeyde memnun (20-24 puan) ve memnun (≥25 puan) şeklinde üç grup olarak sınıflandırılmıştır. Anket formunda ayrıca sosyodemografik özellikler, fiziksel ve ruhsal sağlık durumu ve olumsuz çocukluk çağı deneyimlerine ilişkin sorular yer almıştır. Veriler Nisan-Temmuz 2025 tarihleri arasında toplanmıştır. Veri analizi SPSS 29 programıyla yapılmış, analizlerde Mann-Whitney U, Kruskal Wallis, Ki-kare testleri kullanılmıştır. Araştırma için İl Sağlık Müdürlüğünden izin ve Tıp Fakültesi Girişimsel Olmayan Araştırmalar Etik Kurulundan (2025/60 karar numaralı) onay alınmıştır. Bulgular: Araştırmaya katılan yetişkinlerin ortalama yaşı 40.9±0.5 yıldır, %60.6’sı kadın, %39.4’ü erkektir. Katılımcıların %63.2’si evli ve çocukludur. Katılımcıların %31.8’i fiziksel sağlık sorunu nedeniyle, %13.0’ı ruhsal bir sağlık sorunu nedeniyle halen düzenli tedavi görmektedir. Katılımcıların %38.4’ü yaşamlarından memnun değil, %24.4’ü orta düzeyde memnun ve %37.2’si memnundur. Yaşam memnuniyeti ortalama puanı 21.4±0.3 saptanmıştır (Mod:23.0, Medyan: 22.0, Minimum:5, Maksimum:35). Ortalama puan tek başına tarla sahibi olanlarda (23.1±0.7), tek başına araba sahibi olanlarda (22.6±0.5), evli ve çocuklu olanlarda (21.8±0.3) anlamlı olarak yüksek bulunmuştur (p=0.029). Ortalama puan; ailesinin gelir düzeyini düşük olarak tanımlayanlarda (16.3±0.9), işsiz, yevmiyeli ya da düzensiz çalışanlarda (18.1±0.8), yalnız yaşayan ya da parçalanmış ailede yaşayanlarda (17.8±1.3), anne-babası hayatının ilk 18 yılında boşanmış olanlarda (18.6±1.1), on sekiz yaşını tamamlamadan evlenenlerde (19.3±1.2), sağlıkta sosyal güvencesi olmayan, yeşil kartı ya da özel sağlık sigortası olanlarda (18.7±0.9), alkol kullananlarda (19. ±0.7), her gün en az bir sigara içenlerde (20.3±0.5), dindarlık düzeyini düşük olarak belirtenlerde (19.4±0.7) anlamlı olarak daha düşük saptanmıştır (p<0.05). Ruh sağlığı sorunu nedeniyle tedavi altında olan katılımcıların ortalama puanı 18.1±0.8’dir ve bu katılımcılar arasında yaşamından memnun olmayanların yaygınlığı %62.3’dür (p<0.001). Yaşam memnuniyeti ortalaması cinsiyet, yaş, eğitim düzeyi, yaşanılan ilçenin gelişmişlik düzeyi, etnik köken ve hanede en çok konuşulan dil ile ilişkili bulunmamıştır (p>0.05). Sonuç: Araştırma, Rize’de ASM’lere başvuran yetişkinlerin çoğunun yaşamlarından orta ya da daha fazla derecede memnun olduğunu ortaya koymuştur. Saptanan ortalama puan gelişmiş ülkelerde saptanan ortalama puanla uyumludur. Ancak yaşamlarından memnun olmayan, yaşamlarının bazı alanlarında iyileşmeye ihtiyacı olan önemli büyüklükte bir yetişkin nüfus olduğu anlaşılmıştır. Yaşamdan memnuniyetin sağlığın sosyoekonomik, davranışsal belirleyicileri ve kişilerin ruh sağlığı ile ilişkili olduğu gözlenmiştir. Araştırma, birinci basamağa başvuranlarda yaşam memnuniyetini hızlı yöntemler kullanarak düzenli aralıklarla değerlendirmenin ve tam iyilik halini etkilediği bilinen çeşitli karmaşık mekanizmaları belirlemenin önemini göstermiştir. Erkenden sosyal destek sağlamak amacıyla, yaşam memnuniyeti ile ilişkili sosyal belirleyicilerin saptanıp ICD-11 kodları kullanılarak bildirilmesi önerilmiştir. Anahtar Kelimeler: Yaşamdan memnuniyet, doyum, subjektif, iyilik