YABANCILAŞMA VE BATILILAŞMA KAVRAMLARI EKSENİNDE TÜRK TİYATROSUNDA İŞLENEN TOPLUMSAL YAPIDAKİ DEĞİŞİMİ ANLAMAYA DAİR BİR İNCELEME
HATTUSAŞ 4. ULUSLARARASI UYGULAMALI BİLİMLER KONGRESİ, Çorum, Türkiye, 1 - 02 Ağustos 2026, ss.387-394, (Tam Metin Bildiri)
- Yayın Türü: Bildiri / Tam Metin Bildiri
- Basıldığı Şehir: Çorum
- Basıldığı Ülke: Türkiye
- Sayfa Sayıları: ss.387-394
- Recep Tayyip Erdoğan Üniversitesi Adresli: Evet
Özet
Bu çalışmada, Türk tiyatrosunun ürettiği tiyatro metinleri ve sahnelenen oyunlar yoluyla görülen “Batılılaşma” unsurlarının sosyoloji disiplinindeki “yabancılaşma” kavramı ile olan ilişkisi incelenmiştir. Bu bağlamda Türk toplumundaki yapısal değişimin nasıl gerçekleştiği hem edebiyat hem de sosyoloji perspektifinden incelenmiştir. Modernitenin neden olduğu değişim ve krizlerin içerisinde bunalan bireylerin yaşadığı değer algılarındaki değişkenlik Türk tiyatrosunda merkezi bir unsur olarak değerlendirilmektedir. Yapılan incelemeler, modernite ve batılılaşma ekseninde kaybolan Türk insanının değer dünyasını Marx’ın yabancılaşma kuramına atıfta bulunarak incelemeye çalışmıştır. Bauman’ın akışkan modernite kavramıyla Türk tiyatrosunda görülen değişim arasındaki ilişki analiz edilmiştir. Ayrıca Sennett’in modernleşme akabinde yalnızlaşan bireyin toplumsal hayattan kopuşuna dair tespitleri değerlendirilmiştir. Mezkûr sosyologların analizleri Haldun Taner’in Ayışığında Şamata ve Sersem Kocanın Kurnaz Karısı, Nuri Pakdil’in Bir Öldürme Töreni, Adalet Ağaoğlu’nun Kozalar, Necip Fazıl Kısakürek’in Ahşap Konak ve Bilgesu Erenus’un İnsan Aklını Koruma Enstitüsü adlı eserleri üzerinden Türk tiyatrosunda işlenen Batılılaşma, yozlaşma, kimlik krizleri ve aidiyet hissinin zayıflaması gibi başlıklar üzerinden değerlendirilmiştir. İncelenen eserler bağlamında Türk tiyatrosunda görülen batılılaşma eğiliminin sadece kültürel bir taklit olmadığı aksine bu durumun ötesinde kimlik krizlerinin derinleşmesi ortak bilincin zayıflaması ve toplumdan kopuş şeklinde tezahür ettiği görülmüştür.
In this study, the relationship between the elements of "Westernization" observed through theatrical texts and staged plays produced by Turkish theater and the concept of "alienation" in the discipline of sociology was examined. In this context, how structural change occurred in Turkish society was analyzed from both literary and sociological perspectives.
The variability in value perceptions experienced by individuals overwhelmed by the changes and crises caused by modernity is evaluated as a central element in Turkish theater. The conducted analyses attempted to examine the value world of Turkish people lost in the axis of modernity and Westernization, referencing Marx’s theory of alienation. The relationship between Bauman’s concept of liquid modernity and the transformation seen in Turkish theater was analyzed. Furthermore, Sennett’s observations regarding the detachment of the isolated individual from social life following modernization were evaluated. The analyses of the aforementioned sociologists were evaluated through Haldun Taner’s Ayışığında Şamata (Commotion in the Moonlight) and Sersem Kocanın Kurnaz Karısı (The Cunning Wife of the Stupid Husband), Nuri Pakdil’s Bir Öldürme Töreni (A Killing Ceremony), Adalet Ağaoğlu’s Kozalar (The Cocoons), Necip Fazıl Kısakürek’in Ahşap Konak (The Wooden Mansion), and Bilgesu Erenus’s İnsan Aklını Koruma Enstitüsü (The Institute for Safeguarding Human Sanity) over themes such as Westernization, degeneration, identity crises, and the weakening sense of belonging depicted in Turkish theater. Within the context of the analyzed works, it was observed that the tendency toward Westernization in Turkish theater was not merely cultural imitation, but rather manifested beyond that as the deepening of identity crises, the weakening of collective consciousness, and detachment from society.