Toplumsal normların aktarılmasında önemli işleve sahip olan atasözlerinin doğru anlaşılmasında edatların işlevi.

4. Uluslararası Sosyal Bilgiler Eğitimi Sempozyumu, Erzurum, Turkey, 20 - 22 May 2026, (Unpublished)

Publication Type: Conference Paper / Unpublished
City: Erzurum
Country: Turkey
Recep Tayyip Erdoğan University Affiliated: Yes

Abstract

Özet

Edatlar; kelime grupları, cümleler ve paragraflar arasında çeşitli anlam ilişkileri kurmada kilit görevler üstlenen sözcük türüdür. Edat türleri (çekim, bağlama, ünlem, hitap vb.) içerisinde özellikle bağlama edatları; iki yargı arasında kurdukları zengin anlam ilişkileriyle (tersinelik, birliktelik, sıralama, açıklama vb.) anlatımın doğruluğunda ve zenginliğinde önemli görevler icra etmektedir. Söz konusu edatların bilinmesi ve bağlama uygun olarak ihtiyaç hâlinde seçilip doğru biçimde kullanılması, hem alıcı hem üretici dil becerileri açısından büyük önem taşımaktadır. Zira düşüncenin üretilmesinde, geliştirilmesinde ve düşünceler arasındaki çeşitli geçişlerde edatlara baş vurmadan cümle kurmak neredeyse imkansızdır. Binlerce yıllık birikimin tek bir cümleyle aktarıldığı atasözleri, içinde yoğun anlam ilişkileri barındırmaları dolayısıyla bu bağlamda bağlama edatları da ihtiva ediyor olmalıdır. Atasözlerindeki edatlar, kimi zaman açık kimi zaman da dilin tasarruf ilkesine dayalı olarak ifadeden zaman içinde düştükleri için örtük olarak atasözleri içinde kullanılmaktadır. Vatandaşlık eğitiminde hayati bir yere sahip olan toplumsal normların dil yoluyla aktarılmasında önemli bir işleve sahip olan atasözlerinin aktardığı anlamın doğru anlaşılması dolaylı olarak edatların bilinmesi ve doğru anlaşılmasıyla da yakından ilgilidir. Bu problem durumundan hareketle TÜBİTAK’ın 2209 Üniversite Öğrencileri Araştırma Projeleri Destekleme Programıkapsamında yürütülen bir proje çerçevesinde gerçekleştirilen bu çalışma, öğretmen adaylarının atasözlerinde var olan bağlama edatlarını ve bu edatlarca kurulan anlam ilişkilerini fark etme düzeylerine odaklanmaktadır. Araştırma, Türkiye’de bir eğitim fakültesinde, sosyal bilgiler öğretmenliği eğitimi alan öğretmen adayları üzerinden yürütülmüştür. Araştırmada ardışık karma yöntem deseni kullanılmış; nitel veriler doküman analiziyle, nicel veriler ise çoktan seçmeli ve boşluk doldurmalı bir ölçme aracı ile toplanmıştır. Uzman görüşü alınarak son şekli verilen bu ölçme aracı, Türkiye Türkçesinde yer alan ve farklı anlam ilişkileri kurma işlevine sahip bağlama edatlarını örneklendirecek atasözleri üzerine yapılandırılmıştır.

Bu çalışma, edat öğretiminin bütüncül biçimde ele alınmasının önemine işaret etmesi ve Türkçenin anlam derinliğine katkı sunan edatların, kuşaktan kuşağa aktarılan ve yeni nesiller tarafından anlaşılması gereken millî miras olan atasözlerinin anlaşılırlığı ile ilişkisi bakımından değerlendirilmesine katkı sunması bakımında önemlidir.