Türkiye Ekonomisinde Fiziki Ulaştırma Altyapısının İhracatta Uzmanlaşmaya Etkileri

Ayran Cihan K.

Üçüncü Sektör Sosyal Ekonomi, vol.61, no.3, pp.2772-2793, 2026 (TRDizin)

Abstract

Gelişmiş bir ulaştırma altyapısı, dış pazarlara erişim maliyetlerini düşürerek belirli ürün ve sektörlerde rekabet avantajı oluşturmakta, daha fazla ülkeye mal taşınmasını sağlamaktadır. Ayrıca yük taşımacılık kapasitesi ve enerji tüketimi ihracata dayalı büyüme stratejisini desteklemekte ve ihracat hacminin artırılmasının yanında ihracat yapısı ve deseni üzerinde de etkili olmaktadır. Bu çalışma, Türkiye’de ulaştırma sektörünün ihracatta uzmanlaşma üzerindeki etkilerini analiz etmeyi amaçlamaktadır. Ulaştırma sektörünün gelişimini temsilen ulaştırma altyapı harcamaları ve yük taşımacılığı temel açıklayıcı değişkenler olarak ele alınırken, sektörle yakından ilişkili olan fosil enerji tüketimi de çalışmaya dâhil edilmiştir. İhracatta uzmanlaşma göstergesi olarak Theil ihracatta ürün yoğunlaşma endeksi verisi kullanılmıştır. Çalışmanın ampirik analizinde eşbütünleşme testi, VECM analizi ve FMOLS, DOLS, CCR tahminleri gerçekleştirilmiştir. 1995-2023 dönemi için yapılan uzun dönem tahminleri sonucunda ulaştırma altyapı yatırımlarının ve yük taşımacılığının ihracatta yoğunlaşmayı azalttığı, ancak fosil enerji tüketiminin ihracatta yoğunlaşmayı artırdığı tespit edilmiştir. Bu bulgular, ulaştırma altyapısının geliştirilmesi ve taşımacılık kapasitesinin artırılmasının ihracat yapısının daha dengeli, çeşitlenmiş ve sürdürülebilir bir yapıya kavuşmasına katkı sağladığını, ancak fosil enerji tüketiminin yoğunlaşmayı artırarak ihracatın belirli ürünlerde yoğunlaşarak ihracat performansını istikrarsızlaştırdığını ve ekonominin dış şoklara karşı kırılganlığını artırdığını göstermektedir.