EVALUATION OF THE CHEESE POTENTIAL OF THE EASTERN BLACK SEA PROVINCES IN TERMS OF GASTRONOMY TOURISM

II. International Cappadocia Gastronomy, Culture and Tourism Congress, Nevşehir, Türkiye, 17 - 19 Temmuz 2026, ss.19-36, (Tam Metin Bildiri)

Bu çalışmanın amacı, Doğu Karadeniz Kalkınma Ajansı (DOKA) faaliyet sahasıyla kültürel coğrafi

bakımdan örtüşen Artvin, Bayburt, Giresun, Gümüşhane, Ordu, Rize ve Trabzon illerinin peynir

kültürünü bütüncül bir çerçevede ortaya koymak ve bu kültürel birikimin gastronomi turizmi

potansiyeline sunduğu katkıyı değerlendirmektir. Çalışma, betimleyici bir envanterin ötesine geçerek

peynir kültürünü gastronomik miras, coğrafi işaretleme, kırsal kalkınma, destinasyon markalaşması ve

deneyim odaklı turizm bağlamında analiz etmeyi hedeflemektedir. Doküman incelemesi yönteminin

kullanıldığı araştırmada, bölgeye ilişkin bilimsel makaleler, tezler, kurumsal raporlar ve Türk Patent ve

Marka Kurumu coğrafi işaret sicil kayıtları sistematik olarak taranmış; yedi ile ait geleneksel peynir

çeşitleri, üretim teknikleri, yaylacılık kültürüyle ilişkisi, coğrafi işaret durumu ve gastronomik miras

değeri ayrı ayrı incelenmiş, ardından iller arası karşılaştırmalı bir değerlendirme yapılmıştır. Bulgular,

bölgenin Trabzon'un tel peyniri, kaşarı ve çökelek çeşitleriyle öne çıktığı, Rize'nin yayla muhlama

ekseninde güçlü bir gastronomik kimlik taşıdığı, Gümüşhane'nin karın kaymağı gibi nadir bir ürünle

özgünleştiği, Ordu'nun Mesudiye ilçesine özgü mağarada olgunlaştırılan Gilik peyniriyle coğrafi işaret

başvuru sürecini yürüttüğü, Artvin ve Bayburt'un ise sınır kültürleriyle harmanlanmış zengin ama

görünürlüğü düşük bir peynir mirasına sahip olduğu şeklinde özetlenebilecek bir çeşitlilik sergilediğini

göstermektedir. Coğrafi işaretleme bakımından bölge, önceden düşünülenin aksine tamamen boş

değildir: Gümüşhane Deleme Peyniri (2021) ve Trabzon Vakfıkebir Külek Peyniri (2021) mahreç

işareti, Rize Çayeli Koloti Peyniri (2022) ise menşe adı olarak tescillenmiş olup, bu üç örnek Fransa,

İtalya, İsviçre ve Hollanda gibi ülkelerdeki AOP/PDO temelli peynir rotalarıyla kıyaslanabilecek bir

kurumsallaşma zemini sunmaktadır; buna karşılık Artvin, Bayburt, Giresun ve Ordu'da tescil süreci

henüz tamamlanmamıştır. Çalışma, DOKA bölgesi için coğrafi işaretleme süreçlerinin

hızlandırılmasını, yayla temelli peynir rotalarının ve festivallerinin kurumsallaştırılmasını, üretici

kooperatiflerinin güçlendirilmesini ve peynirin sürdürülebilir gastronomi turizmi stratejilerinin

merkezine yerleştirilmesini önermektedir.