Sektörel İstihdamın Dış Ticarete Etkileri

Ayran Cihan K.

3. International Conference on Economics, Baku, Azerbaycan, 5 - 07 Mart 2026, ss.1-9, (Tam Metin Bildiri)

  • Yayın Türü: Bildiri / Tam Metin Bildiri
  • Basıldığı Şehir: Baku
  • Basıldığı Ülke: Azerbaycan
  • Sayfa Sayıları: ss.1-9
  • Recep Tayyip Erdoğan Üniversitesi Adresli: Evet

Özet

İstihdamın sektörel dağılımı, bir ekonominin ihracat kapasitesi, uluslararası rekabet gücü ve dış ticaret yapısı üzerinde belirleyici bir rol oynamaktadır. Özellikle yüksek katma değerli ve teknoloji yoğun sektörlerde istihdamın artması, sürdürülebilir dış ticaret performansının sağlanması açısından büyük önem taşımaktadır. Bu çalışmanın amacı, Türkiye ekonomisinde sektörel istihdamın dış ticaret üzerindeki etkilerini analiz etmektir. Bu doğrultuda, 1991–2024 dönemi için tarım, sanayi ve hizmet sektörleri istihdamı ile sermaye oluşumunun ticari dışa açıklık üzerindeki etkileri incelenmiştir.

Uzun dönem analizler sonucunda, değişkenler arasında eşbütünleşme ilişkisinin varlığı tespit edilmiştir. Uzun dönem katsayı tahminleri, tarım sektöründe istihdam artışının ticari dışa açıklığı azaltıcı yönde etki yaptığını; buna karşılık sanayi ve hizmet sektörlerindeki istihdam artışının ticari dışa açıklığı artırdığını ortaya koymaktadır. Ayrıca sermaye oluşum oranındaki yükselişin de ticari dışa açıklık üzerinde pozitif ve anlamlı bir etkiye sahip olduğu belirlenmiştir.

Tarım sektörü, düşük teknoloji düzeyi, emek yoğun üretim yapısı ve görece düşük katma değer yaratma kapasitesi nedeniyle, bu sektörde istihdam artışı bir yandan yurtiçi talebin karşılanmasına katkı sağlarken diğer yandan ihracatın genişlemesini sınırlayabilmektedir. Buna karşılık, özellikle sanayi sektörü, yüksek verimlilik ve yüksek katma değer üretme kapasitesi sayesinde uluslararası pazarlara entegrasyonu hızlandırmakta ve ihracat artışını teşvik etmektedir. Ancak sanayi üretiminin ara malı ithalatına bağımlı olması durumunda, ihracattaki artışa eşlik eden bir ithalat artışı da söz konusu olabilmektedir.

Elde edilen bulgular, Türkiye ekonomisinde tarım sektöründen sanayi ve hizmet sektörlerine doğru gerçekleşen yapısal dönüşümün önemini ortaya koymakta ve ekonomik kalkınma sürecinde ülkelerin geçirdiği sektörel dönüşüm dinamikleriyle uyum göstermektedir.