Akademik Veri Yönetim Sistemi
TARIH DERGISI, sa.Kırım Özel Sayısı, ss.133-153, 2026 (ESCI)
Bu makale, General Pyotr Nikolayeviç Vrangel’in Nisan–Kasım 1920 döneminde Kırım’da oluşturduğu Güney Rusya Hükümeti’ni
(Правительство Юга России), Rusya İç Savaşı bağlamında siyasal meşruiyet arayışı, toprak reformu uygulamaları ve devletleşme
kapasitesi üzerinden incelemektedir. Araştırma, Vrangel yönetiminin halk desteği oluşturma çabalarının neden sınırlı kaldığı, 7 Haziran
1920 tarihli toprak reformunun toplumsal karşılık üretme kapasitesinin hangi yapısal ve idari engellerle daraldığı, uluslararası tanınma
girişimlerinin İngiltere ve Fransa’nın Sovyetlerle ilişki kurma yönündeki reelpolitik tercihler karşısında neden sonuçsuz kaldığı ve son
olarak askeri çöküşün hangi örgütsel, lojistik ve stratejik unsurlardan kaynaklandığı sorularını merkeze almaktadır. Kuramsal çerçevede
Max Weber’in meşruiyet tipolojisi politik söylem ve idari düzenlemelerdeki otorite inşasını değerlendirmek için; Theda Skocpol’un yapısal
kısıtlar yaklaşımı Vrangel yönetiminin askeri, ekonomik ve toplumsal kapasite sınırlarını analiz etmek için; Charles Tilly’nin savaş-devlet
ilişkisi modeli ise hükümetin savaş koşullarında merkezî bir yönetim ve kaynak seferberliği kurma çabalarını incelemek için birlikte
kullanılmıştır. Bu üç model, yönetimin kısa ömürlü olmasına rağmen farklı alanlarda “devletleşme” denemeleri yürüttüğünü ve bu
denemelerin başarı/başarısızlık düzeylerinin yapısal faktörlerle yakından ilişkili olduğunu göstermektedir. Metodolojik olarak çalışma
tarihsel analiz yaklaşımını benimsemekte ve Rusya Federasyonu Devlet Arşivi (GARF), Rusya Devlet Askerî-Tarih Arşivi (RGVIA) ve Rusya
Devlet Askerî Arşivi (RGVA) fonlarında yer alan emirnameler, idari yazışmalar, istatistik tablolar, toprak reformu uygulama raporları, İngiliz
ve Fransız diplomatik telgrafları, dönemin basın organları, kanun ve kararname metinleri ile Vrangel’in anıları gibi birincil kaynakları iç
ve dış tenkit yöntemleriyle değerlendirmektedir. Bu belgeler, literatürde yaygın kabul görmüş bazı yargıların (örneğin reformun köylü
tabanı “hiç” etkilemediği veya İngiliz desteğinin tamamen kesildiği iddiaları) yeniden sorgulanmasına imkân tanımaktadır. Araştırmanın
bulguları, Vrangel yönetiminin meşruiyet üretme kapasitesinin yalnızca ideolojik ve karizmatik liderlikten ibaret olmadığını; aksine,
reformların yerel düzeyde uygulanmasına ilişkin arşiv kayıtlarının, köy komitelerinin bazı bölgelerde gerçekten faaliyete geçtiğini ve
sınırlı da olsa bir karşılık bulduğunu göstermektedir. Buna karşın reformun kapsamının sık sık değiştirilmesi, yerel memur eksikliği
ve askeri ihtiyaçların idari yapıyı gölgelemesi, sürdürülebilir bir toplumsal taban oluşturulmasını engellemiştir. Uluslararası alanda ise
yayınlanmış İngiliz ve Fransız arşiv belgeleri, Vrangel yönetimine yönelik diplomatik temasların tamamen kesilmediğini, ancak Sovyet
Rusya’nın tanınması sürecine paralel olarak desteğin bilinçli biçimde düşük seviyede tutulduğunu ortaya koymaktadır. Askeri çöküşün
temel nedeni, yalnızca Kızıl Ordu’nun üstünlüğü değil, aynı zamanda lojistik hatların daralması, insan gücü kayıpları, Kırım’ın savunma
için yapısal açıdan sınırlı bir coğrafya sunması ve iç idaredeki koordinasyon eksiklikleridir. Sonuç olarak çalışma, Vrangel’in yönetimini
yalnızca başarısız bir askeri girişim olarak değil, çok kısa bir zaman diliminde yürütülen özgün bir karşı-devrimci devlet inşa denemesi
olarak ele almakta ve bu süreçte ortaya çıkan idari, toplumsal ve uluslararası dinamikleri arşiv bulgularıyla yeniden tartışmaktadır. Bu
yönüyle çalışma, Güney Rusya Hükümeti’ni literatürde genellikle tekrar edilen klişelerin ötesine taşıyarak, meşruiyet, reform kapasitesi
ve devletleşme süreçlerinin iç savaş koşullarında nasıl sınandığına ilişkin daha bütüncül bir çerçeve sunmaktadır.