Türkiye Ekonomisinde Fiziki Ulaştırma Altyapısının İhracatta Uzmanlaşmaya Etkileri
Üçüncü Sektör Sosyal Ekonomi, cilt.61, sa.3, ss.2772-2793, 2026 (TRDizin)
- Yayın Türü: Makale / Tam Makale
- Cilt numarası: 61 Sayı: 3
- Basım Tarihi: 2026
- Doi Numarası: 10.63556/tisej.2026.1831
- Dergi Adı: Üçüncü Sektör Sosyal Ekonomi
- Derginin Tarandığı İndeksler: TR DİZİN (ULAKBİM)
- Sayfa Sayıları: ss.2772-2793
- Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
- Recep Tayyip Erdoğan Üniversitesi Adresli: Evet
Özet
Gelişmiş bir ulaştırma altyapısı, dış pazarlara erişim maliyetlerini düşürerek belirli ürün ve sektörlerde rekabet avantajı oluşturmakta, daha fazla ülkeye mal taşınmasını sağlamaktadır. Ayrıca yük taşımacılık kapasitesi ve enerji tüketimi ihracata dayalı büyüme stratejisini desteklemekte ve ihracat hacminin artırılmasının yanında ihracat yapısı ve deseni üzerinde de etkili olmaktadır. Bu çalışma, Türkiye’de ulaştırma sektörünün ihracatta uzmanlaşma üzerindeki etkilerini analiz etmeyi amaçlamaktadır. Ulaştırma sektörünün gelişimini temsilen ulaştırma altyapı harcamaları ve yük taşımacılığı temel açıklayıcı değişkenler olarak ele alınırken, sektörle yakından ilişkili olan fosil enerji tüketimi de çalışmaya dâhil edilmiştir. İhracatta uzmanlaşma göstergesi olarak Theil ihracatta ürün yoğunlaşma endeksi verisi kullanılmıştır. Çalışmanın ampirik analizinde eşbütünleşme testi, VECM analizi ve FMOLS, DOLS, CCR tahminleri gerçekleştirilmiştir. 1995-2023 dönemi için yapılan uzun dönem tahminleri sonucunda ulaştırma altyapı yatırımlarının ve yük taşımacılığının ihracatta yoğunlaşmayı azalttığı, ancak fosil enerji tüketiminin ihracatta yoğunlaşmayı artırdığı tespit edilmiştir. Bu bulgular, ulaştırma altyapısının geliştirilmesi ve taşımacılık kapasitesinin artırılmasının ihracat yapısının daha dengeli, çeşitlenmiş ve sürdürülebilir bir yapıya kavuşmasına katkı sağladığını, ancak fosil enerji tüketiminin yoğunlaşmayı artırarak ihracatın belirli ürünlerde yoğunlaşarak ihracat performansını istikrarsızlaştırdığını ve ekonominin dış şoklara karşı kırılganlığını artırdığını göstermektedir.
An advanced transportation infrastructure creates a competitive advantage in specific products and sectors by reducing the cost of accessing foreign markets, enabling the transportation of goods to more countries. Furthermore, freight transportation capacity and energy consumption support export-oriented growth strategies, influencing not only the increase in export volume but also the export structure and pattern. This study aims to analyze the effects of the transportation sector on export specialization in Turkey. Transportation infrastructure expenditures and freight transportation are considered as key explanatory variables representing the development of the transportation sector, while fossil energy consumption, closely related to the sector, is also included in the study. The Theil export product concentration index data is used as an indicator of export specialization. In the empirical analysis of the study, cointegration tests, VECM analysis, and FMOLS, DOLS, and CCR estimations were performed. Long-term estimations for the period 1995-2023 revealed that transportation infrastructure investments and freight transportation reduce export concentration, while fossil energy consumption increases export concentration. These findings show that developing transportation infrastructure and increasing transportation capacity contributes to a more balanced, diversified, and sustainable export structure; however, increased fossil energy consumption destabilizes export performance by concentrating exports in certain products and increases the economy's vulnerability to external shocks.