ÇENE OSTEOSENTEZI VE VIDA UYGULAMALARIYLA İLIŞKILI DIŞ KÖKÜ HASARI VE HORIZONTAL KÖK KIRIKLARI: TANI VE ENDODONTIK YÖNETIM
ENDODONTİ ALANINDA ULUSLARARASI TEORİ, ARAŞTIRMA VE DERLEMELER EKİM 2026, Sadullah Kaya, Editör, Serüven Yayınevi, Ankara, ss.69-86, 2026
- Yayın Türü: Kitapta Bölüm / Araştırma Kitabı
- Basım Tarihi: 2026
- Yayınevi: Serüven Yayınevi
- Basıldığı Şehir: Ankara
- Sayfa Sayıları: ss.69-86
- Editörler: Sadullah Kaya, Editör
- Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
- Recep Tayyip Erdoğan Üniversitesi Adresli: Evet
Özet
Horizontal kök kırıkları genellikle genç bireylerin maksiller anterior dişlerinde travma sonucu görülür. Posterior dişlerde ise nadirdir ve çoğunlukla travmayla ilişkili değildir. Çene kırıklarının miniplak ve vidalarla sabitlenmesi (osteosentez) ve intermaksiller fiksasyon (IMF) vidalarının yerleştirilmesi, diş köklerinde yüzeysel temastan perforasyona ve kırığa kadar uzanan iyatrojenik yaralanmalara yol açabilir. Bu anlatımsal derlemede horizontal kök kırıklarının tanı ve endodontik yönetim ilkeleri, osteosentez ve IMF vidalarına bağlı kök hasarının sıklığı ve klinik sonuçları ile cerrahi girişimlerle ilişkili kök kırığı olguları özetlenmiştir. Bu amaçla PubMed, Scopus ve Web of Science veri tabanlarında üç ayrı arama yapılmış ve 346 benzersiz kayıt incelenmiştir. Bildirilen kök hasarı sıklığı, uygulanan tekniğe göre belirgin farklılık göstermektedir. Bu oran açık redüksiyon ve internal fiksasyonda vidaların %0,28'i iken ön delme gerektiren IMF vidalarında %17,1'e kadar çıkmaktadır. Ön delme gerektirmeyen vidalar ve CAD/CAM kılavuzlu, hastaya özgü implantlar daha düşük hasar oranlarıyla ilişkilendirilmiştir. Hasarın çoğu klinik açıdan önemli bir soruna yol açmamakla birlikte pulpa nekrozu, osteomiyelit ve diş kaybı bildirilmiştir. Belirtiler aylar ya da yıllar sonra ortaya çıkabilmektedir. Vidalarla ilişkili kök kırıkları literatürde az sayıda olguda tanımlanmıştır. Metalik gereçlerin oluşturduğu artefaktlar radyografik ve KIBT tanısını güçleştirebilir. Endodontik tedavi gereken olgularda, apikal fragmanda patoloji yoksa tedavinin koronal fragmanla sınırlandırılması bir seçenek olabilir. Ancak bu yaklaşıma ilişkin kanıtlar ağırlıklı olarak travmatik anterior olgulara dayanmaktadır. Osteosentez öyküsü olan hastalarda plak ve vidaların köklerle ilişkisi dikkatle değerlendirilmeli ve uzun süreli takip planlanmalıdır.
Anahtar Kelimeler: Horizontal kök kırığı, Osteosentez, İntermaksiller fiksasyon, Kök hasarı, Endodontik tedavi
Horizontal root fractures usually occur in the maxillary anterior teeth of young individuals as a result of trauma. They are rare in posterior teeth, where they are mostly unrelated to trauma. Fixation of jaw fractures with miniplates and screws (osteosynthesis) and placement of intermaxillary fixation (IMF) screws can cause iatrogenic root injuries ranging from superficial contact to perforation and fracture. This narrative review summarizes the principles of diagnosis and endodontic management of horizontal root fractures, the incidence and clinical consequences of root damage caused by osteosynthesis and IMF screws, and reported cases of root fractures associated with surgical interventions. Three separate searches were conducted in PubMed, Scopus and Web of Science, and 346 unique records were screened. The reported incidence of root damage varies markedly by technique, from 0.28% of screws in open reduction and internal fixation to 17.1% of pre-drilled IMF screws. Self-drilling screws and CAD/CAM-guided patient-specific implants have been associated with lower rates of damage. Although most injuries are clinically insignificant, pulp necrosis, osteomyelitis and tooth loss have been reported, and symptoms may appear months or years after surgery. Screw-related root fractures have been described in only a few cases. Artifacts from metallic hardware may hinder radiographic and CBCT diagnosis. When endodontic treatment is needed and the apical fragment shows no pathology, limiting treatment to the coronal fragment may be an option, although the evidence for this approach comes mainly from traumatic anterior cases. In patients with a history of osteosynthesis, the relationship between plates, screws and tooth roots should be evaluated carefully, and long-term follow-up should be planned.
Keywords: Horizontal root fracture, Osteosynthesis, Intermaxillary fixation, Root damage, Endodontic treatment