Beliren Yetişkinlikte Mizah Tarzları, Yaşam Doyumu, Mutluluk ve Psikolojik Sağlamlık Bağlamında Psikolojik Sağlık Profilleri: Bir Gizil Profil Analizi
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Recep Tayyip Erdoğan Üniversitesi, Eğitim Fakültesi, Eğitim Bilimleri Bölümü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2026
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: Neslihan HANTAL
Danışman: Fedai Kabadayı
Özet:
Bu çalışma, beliren yetişkinlik döneminde
mizah tarzları, yaşam doyumu, mutluluk ve psikolojik sağlamlık değişkenlerine
odaklanarak gizil psikolojik sağlık profillerini belirlemeyi amaçlamaktadır.
Mevcut alanyazında ilgili değişkenler ağırlıklı olarak değişken merkezli
yaklaşımla incelenmiş ancak kişi merkezli yaklaşımla, yani bireylerin genel
profil içerisinde gizil alt gruplara ayrılmasıyla ele alındığı çalışmalar
oldukça sınırlı kalmıştır. Bu çalışma, nicel araştırma paradigmasına uygun
olarak tasarlanmış ve kesitsel bir desenle yürütülmüştür. Araştırmanın çalışma
grubunu Türkiye’de yaşayan 1000 kadın ve 310 erkek olmak üzere toplam 1310 beliren
yetişkin oluşturmaktadır. Katılımcıların yaş ortalaması 21,15 olarak
saptanmıştır. Veri toplama sürecinde Mizah Tarzları Ölçeği, Yaşam Doyumu
Ölçeği, Oxford Mutluluk Ölçeği Kısa Formu ve Psikolojik Sağlamlık Ölçeği Kısa
Formu kullanılmıştır. İlk olarak varsayımlar test edilmiş ve ölçeklerin yapı
geçerliği doğrulayıcı faktör analizi ile test edilmiş, ortak yöntem yanlılığı
ise Harman tek faktör testi ile değerlendirilmiştir. Katılımcıların psikolojik
sağlık profillerini belirlemek amacıyla GPA (Gizil Profil Analizi) uygulanmış
ve elde edilen profiller arasındaki farklılıklar incelenmiştir. GPA sonucunda
örneklem; "Uyumlu" (%28,9), "Uyumsuz" (%14,5) ve
"Ortalama" (%56,6) olmak üzere üç gizil profile ayrılmıştır. Uyumlu
profil yüksek olumlu mizah, düşük olumsuz mizah ve yüksek iyi oluş düzeyleri
sergilerken; Uyumsuz profil düşük olumlu mizah, yüksek olumsuz mizah ve düşük
iyi oluş ile karakterize edilmiştir. Ortalama profil ise tüm değişkenlerde orta
düzey puanlara sahip olmuştur. Yapılan ANOVA testleri tüm değişkenlerin
profiller arasında anlamlı biçimde farklılaştığını, özellikle mutluluk ve yaşam
doyumu değişkenlerinde bu ayrışmanın yüksek etki büyüklüğüne sahip olduğunu
ortaya koymuştur. Elde edilen gizil profiller, beliren yetişkinlik dönemindeki
bireylerin psikolojik sağlıklarını desteklemeye yönelik müdahale programlarının
özelleştirilmiş olarak profil bazlı tasarlanması ve geliştirilmesi için
kuramsal ve uygulamalı bir temel sağlama potansiyeline sahiptir.