Türkiye ekonomisinde kayıt dışılığın nedenleri üzerine ampirik bir uygulama
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Recep Tayyip Erdoğan Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, İKTİSAT ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: VAHİT ÇAMUR
Danışman: Oğuzhan Sungur
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Kayıt dışı ekonomi bir ülkenin ekonomik faaliyetleri içerisinde yer aldığı halde milli gelirin dışında kalan beyan edilmeyen faaliyetler olarak tanımlanmaktadır. Kayıt dışı ekonominin oluşumunda mali ve ekonomik nedenler, siyasi nedenler, psikolojik ve sosyal nedenler etkili olmaktadır. Kayıt dışı ekonomi küresel çapta bir olgu olmakla birlikte tüm ülke ekonomileri için de tespit edilip önlenmesi gereken önemli bir ekonomik sorundur. Türkiye ekonomisindeki kayıt dışı ekonomik faaliyetler, küreselleşmenin de getirmiş olduğu etkileşimle birlikte 1980 yılından itibaren birçok araştırmaya konu olmuş ve farklı dönemler için farklı test yaklaşımları kullanılarak kayıt dışı ekonominin nedenleri ve etkileri araştırılmıştır. Türkiye ekonomisinde 1991-2021 dönemi için ekonomik büyümenin kayıt dışı ekonomi üzerindeki etkisinin araştırıldığı bu tez çalışmasında ARDL yönteminin kullanılması tercih edilmiştir. Çalışmanın araştırma modelinde ana bağımsız değişkeni ekonomik büyüme oluşturmaktadır. Ayrıca, modelde kontrol değişken olarak küreselleşme, enflasyon ve eğitim değişkenlerine yer verilmiştir. Çalışmada, kayıt dışı ekonomiyi temsilen kayıt dışı ekonominin gayrisafi yurtiçi hasılaya oranı, ekonomik büyümeyi temsilen 2015 yılı sabit fiyatlarıyla ABD doları cinsinden gayrisafi yurtiçi hasıla değeri, küreselleşmeyi temsilen KOF İsviçre Ekonomi Enstitüsü tarafından hazırlanan küreselleşme endeksi, enflasyonu temsilen TÜFE endeksi ve eğitimi temsilen ortaokul düzeyinde okullaşma oranı kullanılmıştır. ARDL sınır testi sonucunda ulaşılan bulgular kısa dönemde ekonomik büyüme, küreselleşme ve enflasyonun kayıt dışı ekonomi üzerinde negatif bir etkiye sahip olarak kayıt dışı ekonomiyi azalttığını göstermektedir. Uzun dönemde ise kısa dönem ile benzer olarak ekonomik büyüme ve küreselleşme kayıt dışı ekonomi üzerinde azaltıcı bir etkiye sahiptir. Kısa dönemde eğitim, uzun dönemde ise enflasyon ve eğitimin kayıt dışı ekonomi üzerinde istatistiki olarak anlamlı bir etkisine rastlanılmamıştır.