Ortaokul Matematik Ders Kitaplarındaki Diyagram İçeren Problemlerin Analizi
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Recep Tayyip Erdoğan Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, TEMEL EĞİTİM ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2024
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: MENŞURE TUĞÇE SARI
Danışman: Ercan Dede
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Bu araştırmanın amacı; ortaokul 5, 6, 7 ve 8. sınıf matematik ders kitaplarındaki problemlerde yer alan diyagram kullanılma durumunu belirlemek ve bu problemleri diyagram türü, bilgi derinliği seviyesi, bilişsel karmaşıklık düzeyi ve ilişkilendirme türü açısından öğrenme alanlarına göre ele alınışlarını incelemektir. Araştırmanın veri kaynağını, 2022-2023 eğitim öğretim yılında kullanılan, her sınıf düzeyinden birer tane olmak üzere, Millî Eğitim Bakanlığı (MEB) onaylı toplamda dört ders kitabı oluşturmaktadır. Araştırmadaki veriler nitel araştırma yöntemlerinden biri olan doküman analizi yöntemiyle toplanmış, verilerin analizinde ise betimsel analiz yöntemi kullanılmıştır. Geometri ve ölçme öğrenme alanının hariç tutulduğu araştırmada, ülkemizde matematik ders kitaplarındaki problemlerde diyagram kullanımının yeterli oranda olmadığı, sınıf düzeylerine göre bakıldığında en fazla 5. sınıf, en az 8. sınıf ders kitabında yer verildiği, çoklu diyagram temsillerinden ise çok sınırlı sayıda istifade edildiği görülmektedir. Tüm sınıf düzeyleri göz önüne alındığında uzunluk modeli ve şematik diyagramın en az kullanılan diyagram türü olduğu, somut diyagramın ise en çok yer verilen diyagram türü olduğu tespit edilmiştir. Tüm ders kitaplarından elde edilen bulgulara bakıldığında, bilgi derinliği düzeylerinin hiçbir sınıf seviyesinde dengeli bir şekilde dağılmadığı, problemlerin büyük çoğunluğunun beceri/kavrama seviyesinde olup yüksek derinlik düzeylerinden, stratejik düşünme ve derinlemesine/kapsamlı düşünme düzeylerine yeterince yer verilmediği belirlenmiştir. Aynı zamanda bilişsel karmaşıklık düzeylerinin her bir sınıf seviyesinde en çok orta düzeyde yer aldığı, sınıf seviyesi ilerledikçe matematik ders kitaplarındaki diyagram içeren problemlerin yüksek bilişsel karmaşıklık düzeyinde yer alma oranının giderek arttığı sonucuna ulaşılmıştır. Dört ders kitabında en çok kullanılan ilişkilendirme türünün gerçek yaşamla ilişkilendirme olduğu, en az yer verilenin ise farklı disiplinler arası ilişkilendirme olduğu tespit edilmiştir. Araştırma sonuçlarına dayalı olarak, problem çözmede öğrencilere sağladığı kolaylıktan ötürü diyagram kullanımına, üst düzey bilgi derinliği ve bilişsel karmaşıklık düzeylerine göre hazırlanmış sorulara ve tüm ilişkilendirme türlerine matematik ders kitaplarında daha çok yer verilmesi gerektiği önerilmektedir.