Eski Anadolu Türkçesinde Mental Fiiller

---

Tezin Türü: Yüksek Lisans

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Recep Tayyip Erdoğan Üniversitesi, Fen Edebiyat Fakültesi, Türk Dili Ve Edebiyatı Bölümü, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2023

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: Fatma Nisa KARADAĞ

Danışman: Serap Ekşioğlu

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Mental fiiller, zihinsel süreçler sonucunda elde edilen, algılama, idrak ve duygu gibi aşamalarından sonra oluşan fiillerdir. Başlarda mental fiiller, bireyin ruhsal durumu, duyguları ve psikolojisiyle ilgili olarak incelenmiştir. İnsanların zihinsel durumlarını ifade eden fiiller araştırılmış; bu fiillerin hangi yaş aralıklarında ne amaçla kullanıldıkları belirlenmiş, incelenen fiillerin metinlerde nasıl kullanıldıklarına değinilmemiştir. Bu fiiller, diğer fiillerin aksine somut bir anlam ifade etmezler, onlar çoğunlukla insanların iç dünyası ile ilgili soyut kavramları, eylemleri karşılarlar. Mental fiiller, insan iletişimde kullanılan en önemli kelimeler arasındadır. Çünkü bunlar, bireyin düşüncelerini, duygularını ve diğer zihinsel faaliyetlerini ifade etmek için kullandığı sözcüklerdir. Günümüze doğru mental fiiller ile ilgili çalışmalar artmış, farklı dil ve lehçelerde mental fiillerin varlığı ve metinlerdeki yansımaları araştırılmaya başlanmıştır. Türkçedeki mental fiillerin incelenmesi ise daha yeni tarihlidir ve bu alanda yapılan çalışmalar az sayıdadır. Bu çalışmada, Türkçenin 13. ve 15. yüzyılları arasındaki, Eski Anadolu Türkçesi olarak adlandırılan dönemi mental fiiller açısından incelenmiştir. Bu dönemde yazılmış, Ahmed Fakîh'in Çarhnâme'si, Gülşehrî'nin Mantıku't- Tayr'ı, Hoca Mes'ûd'un Yemen padişahının oğlu Süheyl ile Çin fağfurunun kızı Nev-bahâr'ın hikayesini anlattığı Süheyl ü Nev-bahâr'ı, Fahrî'nin Hüsrev ü Şîrîn'i, Şeyhî'nin Harnâme'si ve Hatiboğlu'nun Hacı Bektaş-ı Veli'nin Makâlât adlı eserinin Arapçadan Türkçeye tercümesi olan Bahrü'l-Hakâyık adlı eseri seçilerek içerdikleri mental fiiller incelenmiştir. Bu incelemeler ışığında Eski Anadolu Türkçesi dönemi, mental fiil kullanımı açısından değerlendirilmiştir.