Eleştirel pedagoji bağlamında Türkiye'de din eğitiminin felsefi analizi

---

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Recep Tayyip Erdoğan Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, FELSEFE VE DİN BİLİMLERİ ANABİLİM DALI, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2022

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: MUSTAFA ÇETİN

Danışman: Bayramali Nazıroğlu

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Bu tezde geleneksel ve modern eğitim anlayışlarına karşı kuramsal bir itiraz olarak 20. yüzyılda ortaya çıkmış olan eleştirel pedagojinin Türkiye'deki örgün din eğitiminin durumunu anlamak ve iyileştirmek için olası katkısı araştırılmıştır. Eleştirel pedagojinin sağladığı eleştiri ve imkân dili üzerinde şekillenen bu çalışma, örgün din eğitiminin mevcut durumunu betimlemeye yönelik nitel bir çalışma olduğu kadar olması gerekene dair normatif açıklamalarla imkân dilini de araştıran felsefî bir çalışmadır. Çalışmada eleştirel pedagoji alanyazını incelenmiş ve Türkiye'deki örgün din eğitiminin durumuna ilişkin metin, doküman ve raporlar eleştirel bir yaklaşımla yorumlanmıştır. İlk bölümünde eleştirel pedagojiyi hazırlayan tarihsel koşullar ortaya konmuş ve Batı dünyasında din eğitimine yeni bir rota belirleme arayışları doğrultusunda eleştirel pedagojinin sunduğu teorik olanaklardan yararlanan din eğitimcilerinin görüşleri incelenerek eleştirel pedagojinin din eğitimi bağlamında nasıl anlaşılabileceğine ilişkin bir projeksiyon sunulmuştur. İkinci bölümde ise eleştirel pedagojinin sağladığı eleştiri dili bağlamında Türkiye'deki mevcut örgün din eğitiminin sorunları ortaya konmuş; örgün din eğitiminin potansiyelini gerçekleştirebilmesi açısından eleştirel pedagojinin insanlaştıran ve özgürleştiren eğitim, diyalog, farkındalaştırma, eleştirel bilinç, sorun tanımlama ve praksis kavramları İslam din eğitiminin esasları ve amaçları açısından yorumlanmıştır. Çalışmada Türkiye'de örgün din eğitiminin eleştirel pedagoji açısından ezbercilik, kadercilik, edilgenlik, nesnel bilgiye yönelik aşırı vurgu, rekabete dayalı ölçme-değerlendirme mantalitesi ve teknik-meslekî bakış açısının egemenliği gibi problemlerle malul olduğu sonucuna ulaşılmış; bu sorunlar karşısında İslam din eğitiminin eleştirel pedagoji açısından potansiyeline dair teorik bir perspektif ortaya konulmuştur.