Çuha Çiçeği (Primula acaulis L.)' nde Anter Kültürü Uygulamalarının In Vitro Androgenesis Üzerine Etkileri
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Recep Tayyip Erdoğan Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, BAHÇE BİTKİLERİ ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2026
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: SÜMEYYE İSLAM
Danışman: Ümmü Özgül Karagüzel
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Çuha çiçeği (Primula acaulis L.), gösterişli çiçekleri ve dekoratif yaprakları nedeniyle süs bitkileri sektöründe önemli bir tür olup, Türkiye'de doğal yayılış göstermesine rağmen ticari üretimde kullanılan bitkisel materyalin büyük ölçüde ithalata dayalı olması, yerli ıslah çalışmalarının gerekliliğini ortaya koymaktadır. Bu çalışmada, dihaploidizasyon yoluyla saf hat geliştirilmesine katkı sağlamak amacıyla in vitro anter kültürü uygulamalarının androgenesis üzerindeki etkileri araştırılmıştır. Primula acaulis cv Çeşit Adı F1 çeşidinin kullanıldığı çalışmada öncelikle morfolojik özellikler ve polen verimliliği incelenmiş, anter kültürüne uygun mikrospor gelişim evresini tespit etmek için farklı büyüklükteki çiçek tomurcuklarından alınan örneklerde, DAPI (4',6-diamidino-2-phenylindole) floresan boyama yöntemi kullanılmıştır. Tek çekirdekli mikrosporların yoğun olduğu belirlenen uygun evredeki anterler yüzey sterilizasyonunun ardından Murashige ve Skoog (MS) besin ortamında kültüre alınmıştır. Çalışmada farklı bitki büyüme düzenleyicilerinin kombinasyon ve konsantrasyonları, sıcaklık ön uygulamaları ve gümüş nitratın etkileri incelenmiştir. Elde edilen bulgular, çuha çiçeğinde anter kültürüne yanıtın mikrospor gelişim evresi, besin ortamı bileşimi ve inkübasyon koşullarına bağlı olarak önemli düzeyde değiştiğini göstermiştir. Anter kültürü için en uygun materyalin 7–8 mm uzunluğundaki tomurcuklar olduğu ve bu tomurcuklarda tek çekirdekli mikrosporların yoğun olarak bulunduğu belirlenmiştir. Kallus oluşumu yalnızca 25 °C'de 20 gün süreyle karanlık ön uygulama yapılan kültürlerde ve belirli besin ortamlarında gözlenirken, 4 °C'de uygulanan kısa süreli soğuk ön uygulama kallus oluşumunu desteklememiştir. Ayrıca AgNO₃ içeren ortamların kallus gelişimini teşvik etmediği ve anter canlılığı üzerinde olumsuz etki oluşturduğu saptanmıştır. Sonuç olarak, çuha çiçeğinde anter kültürüne yanıtın uygun mikrospor gelişim evresi, sıcaklık ön uygulaması ve besin ortamı kombinasyonuna bağlı olduğu; özellikle 7–8 mm tomurcukların kullanımı ve uzun süreli karanlık inkübasyonun kallus oluşumu açısından daha etkili olduğu belirlenmiştir.