Altınkaya baraj Gölü'nde fiziko-kimyasal su kalitesi parametreleri ve taşıma kapasitesini tahmini
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Recep Tayyip Erdoğan Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, SU ÜRÜNLERİ ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2026
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: MEHMET ALTINBAŞ
Danışman: AHMET MUTLU GÖZLER
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Tatlı su ekosistemleri; içme suyu temini, tarımsal sulama, balıkçılık, rekreasyon ve enerji üretimi gibi kritik ekosistem hizmetleri sunmakta, ancak özellikle göller ve baraj gölleri durağan hidrodinamik yapıları nedeniyle çevresel baskılara karşı hassasiyet göstermektedir. Türkiye'de iç sularda ağ kafeslerde gökkuşağı alabalığı (Oncorhynchus mykiss) yetiştiriciliğinin yaygınlaşması, alıcı ortamlarda organik madde ve besin elementi yüklenmesi üzerinden su kalitesi ve ekolojik durumun izlenmesini ve ekosistemle uyumlu üretim düzeylerinin belirlenmesini gerekli kılmaktadır. Bu tez çalışmasında Altınkaya Baraj Gölü'nün fiziko-kimyasal su kalite parametreleri üzerinden mevcut ekolojik durumu ortaya konmuş ve elde edilen bulgular temelinde kafes yetiştiriciliği için gölün taşıma kapasitesinin belirlenmesine yönelik bilimsel bir değerlendirme yapılmıştır. Çalışmada farklı istasyon ve derinliklerden alınan su ve sediment örnekleri kullanılarak fiziksel ve kimyasal parametreler (sıcaklık, çözünmüş oksijen, pH, elektriksel iletkenlik, Secchi disk, besin tuzları, askıda katı madde, klorofil-a, organik madde ve toplam sertlik) değerlendirilmiş; ayrıca bentik makroomurgasızlar familya düzeyinde incelenerek TR-BMWP ve TR-ASPT biyotik indeksleri hesaplanmıştır. Yüzey suyu sıcaklıkları 9,57–24,89 °C aralığında değişmiş ve mevsimsel tabakalaşma yaz döneminde belirginleşmiştir. Çözünmüş oksijen 0,87–14,35 mg/L aralığında olup özellikle yazın ve ≥50 m derinliklerde kritik düzeylere gerileyerek derin zonlarda hipoksi riskini göstermiştir. pH değerleri genel olarak hafif bazik karakterde (7,19–8,89) seyretmiş; elektriksel iletkenlik (1544,1–3717,1 µS/cm) ise havza jeolojisi ve olası yayılı girdilerle ilişkili yüksek mineralizasyonu işaret ederek su kalitesinin ağırlıklı olarak orta sınıfa yaklaşabildiğini göstermiştir. Secchi disk derinliğinin yüksek olması (3,0–7,5m) ve klorofil-a'nın düşük düzeyleri (0,00–6,87 µg/L; ort. 0,70 µg/L), fitoplankton biyokütlesinin genel olarak düşük olduğunu; buna karşın toplam fosfor (0,031–0,050 mg/L; ort. 0,039 mg/L) ve toplam azot (0,10–0,63 mg/L; ort. 0,45 mg/L) değerlerinin gölde mezotrofik–alt ötrofikleşme riskinin izlenmesi gerektiğini düşündürmüştür. Bentik biyotik indeksler (TR-BMWP: 0–23; TR-ASPT: 3,0–5,5) ve düşük familya zenginliği (N: 0–6), bazı istasyon ve dönemlerde bentik habitat uygunluğunun sınırlanabildiğini; bunun yalnızca dışsal kirlilikle değil, tabakalaşma, derin zon oksijenlenmesi ve sediman koşullarıyla birlikte değerlendirilmesi gerektiğini ortaya koymuştur. Sonuç olarak Altınkaya Baraj Gölü'nde su berraklığı ve klorofil-a bulguları görece iyi bir ekolojik duruma işaret ederken, yüksek iletkenlik/mineralizasyon, toplam besin tuzu düzeyleri ve özellikle yazın derin tabakalarda belirginleşen oksijen azalımı ekosistem açısından kritik eşikler oluşturabilmektedir. Bu nedenle taşıma kapasitesi değerlendirmelerinde özellikle çözünmüş oksijen rejimi, besin tuzu–organik yük birikimi ve derin zonların ekolojik duyarlılığı temel belirleyiciler olarak ele alınmalı; yetiştiricilik alanlarında organik yükün kontrolü, havza kaynaklı besin girdilerinin azaltılması ve mevsimsel–dikey izleme programlarının güçlendirilmesi sürdürülebilir yönetim için önceliklendirilmelidir.