Bazı Scorzonera L. (Asteraceae) Taksonlarının Aken Morfolojik Özellikleri
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Recep Tayyip Erdoğan Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Biyoloji (Yl), Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2013
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: Serpil Karslı
Asıl Danışman (Eş Danışmanlı Tezler İçin): SERDAR MAKBUL
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Bu çalışmada ülkemizde yayılış gösteren 26 Scorzonera L. (Asteraceae) taksonunun aken özellikleri incelenmiştir. Çalışılan taksonlardan 2 tanesi Podospermum, 2 tanesi Pseudopodospermum, 22 tanesi Scorzonera altcinsine aittir. İncelenen taksonlar 2005-2012 yılları arasında yayılış gösterdikleri doğal ortamlarından yapılan arazi çalışmaları ile toplanmıştır. Yapılan incelemelerde kullanılan akenler herbaryum örneklerinden ya da araziden özel olarak toplanan ve steril ortamlarda saklanan aken stoklarından temin edilmiştir. Stero mikroskobu ile genel görüntüleri fotoğraflanan olgun akenler Taramalı Elektron Mikroskobu (SEM)?nda incelenmek üzere temizleme işleminden sonra stablara yerleştirilerek altın ile kaplanmıştır. SEM incelemelerinde akenlerin farklı büyütmelerde ayrıntılı fotoğrafları çekilmiştir. Yapılan çalışmalarda incelenen taksonların aken özelliklerinin oldukça değişken olduğu görülmüştür. Özellikle akenlerin saplı (stipitat) olup olmaması, pappus özellikleri, aken boyu gibi makro özellikler ile hücre şekli ve hücre yüzeyi gibi mikro özelliklerin incelenen taksonlar arasında değiştiği tespit edilmiştir. Akenlerin stipitatlık durumu ile aken yüzeyindeki hücre şeklinin Podospermum, Pseudopodospermum ve Scorzonera altcinslerinin ayrımında kararlı karakterler olduğu görülmüştür. Podospermum altcinsinde dikdörtgenimsi hücreler mevcutken Pseudopodospermum altcinsi uzamış hücrelerle karakterize edilmektedir. Scorzonera altcinsine ait taksonlarda ise dikdörtgenimsi ve uzamış hücrelere rastlanmaktadır. Ayrıca bu altcinse ait bazı taksonlarda herhangi bir hücre şekline rastlanmamıştır. Bu taksonlarda aken yüzeyi çukurlar, boyuna yollar ve granüller ile kaplanmıştır. Ancak bu karakterin aynı altcins altında incelenen taksonları birbirinden ayırmada yeterli olmadığı görülmüştür. Hücre yüzey özellikleri altcins ve seksiyon ayrımında ayırıcı olmaz iken morfolojik olarak benzer taksonların ayrımında etkili olduğu belirlenmiştir. Bu çalışma ile incelenen 26 Scorzonera taksonundan 23 tanesinin aken özellikleri ilk defa çalışılmıştır. Çalışılan taksonlardan 12 tanesi ülkemiz için endemiktir. Anahtar Kelimeler: Aken, Asteraceae, Makromorfoji, Mikromorfoloji, SEM,Scorzonera