Doğu Karadeniz'de sediment örneklerinde 137Cs radyoizotopunun deneysel ekolojik ömür tayini ve bazı ağır metal konsantrasyonlarının belirlenmesi

---

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Recep Tayyip Erdoğan Üniversitesi, Fen Edebiyat Fakültesi, Fizik Bölümü, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2018

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: MURAT ŞİRİN

Asıl Danışman (Eş Danışmanlı Tezler İçin): Hasan Baltaş

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Bu çalışmada, 22 yıl önce Doğu Karadeniz kıyısı boyunca yapılan çalışmadaki aynı örnekleme noktalarından (15 istasyon) toplanan sediment örneklerinde radyoaktivite seviyeleri ve bazı ağır metallerin (Mn, Fe, Ni, Cu, Zn, As ve Pb) konsantrasyonları araştırılmıştır. Sediment örneklerinde 226Ra, 232Th, 40K ve 137Cs için aktiflik konsantrasyonlarının sırasıyla 10,94-25,95, 12,14-33,05, 265,74-459,89 ve 2,08-37,45 Bq kg-1 aralığında değiştiği tespit edilmiştir. İki örnekleme istasyonu hariç, 22 yıl süresince tüm örnekleme istasyonlarında sediment örneklerinde 137Cs aktiflik konsantrasyonu değerlerinde ciddi bir azalma tespit edilmiştir. 137Cs radyoizotopu için ekolojik yarı-ömür değerleri 5,24–92,48 yıl aralığında bulunmuştur. Bunlara ilaveten, hesaplanan radyolojik risk parametreleri uluslararası sınır değerlerle karşılaştırıldığında halk sağlığı açısından herhangi bir risk tespit edilmemiştir. Ayrıca, sediment örneklerinde Mn, Fe, Ni, Cu, Zn, As ve Pb için konsantrasyon değerlerinin sırasıyla 470,81-776,26 µgg-1, % 3,33-4,95, 11,59-79,72 µgg-1, 28,52-100,74 µgg-1, 52,70-147,91 µgg-1, 3,82-14,85 µgg-1 ve 17,10-102,34 µgg-1 aralığında değiştiği tespit edilmiştir. Tüm istasyonlarda metallerin genel ortalamasına bakıldığında Cu ve Pb değerlerinin dünya şeyl ortalaması değerlerinden yüksek olduğu görülmüştür. USEPA tarafından önerilen Sediment Kalite Yönergesi kriteri değerlerine göre bölgede Ni, Zn ve Pb için orta derecede, Cu ve As için ise ağır derecede kirlenme tespit edilmiştir. Ağır metallerin kaynaklarını belirlemek için yapılan Temel Bileşenler Analizi (PCA) sonuçlarına göre sediment örneklerinde birikim gösteren Cu, Zn, As ve Pb elementlerinin ana kaynağının antropojenik kökenli olduğu sonucuna varılmıştır.