Rize ilinde çay bitkisi örneklerinde bazı metallerin konsantrasyonlarının belirlenmesi ve çay tüketimine bağlı olarak sağlık risklerinin değerlendirilmesi

---

Tezin Türü: Yüksek Lisans

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Recep Tayyip Erdoğan Üniversitesi, Fen Edebiyat Fakültesi, Fizik Bölümü, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2023

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: Ali TERZİ

Asıl Danışman (Eş Danışmanlı Tezler İçin): Hasan Baltaş

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Dünya'da sudan sonra en çok tükelitilen çay, dengeli bir diyetin vazgeçilmez ve önemli bir parçası olarak bilinir. Bununla birlikte çay, atık su, endüstriyel atıklar, lağım çamuru, araç emisyonları, endüstriyel atıklar ve atmosferik birikim dahil olmak üzere birçok yol ile metallerle kirlenebilir. Bu çalışmada, Rize ili bölgesinde altı farklı çay tarlasından toplanan toprak, yeşil çay yapraklarından üretilen siyah çay, demlenmiş çay solüsyonu ve 8 farklı ülkenin siyah çay örneklerinde alüminyum (Al), demir (Fe), bakır (Cu), çinko (Zn) ve kurşun (Pb) elementlerinin konsantrasyonları İndüktif Eşleşmiş Plazma-Optik Emisyon Spektroskopisi (ICP- OES) kullanılarak ölçülmüştür. Toprak örneklerinde belirlenen Al, Fe, Cu, Zn ve Pb'nun ortalama konsantrasyon değerleri sırasıyla 62005,76 μg/g, 48539,41 μg/g, 72,21 μg/g ve 158,37 μg/g ve 24,26 μg/g aralığında olduğu belirlenmiştir. Metallerin demleme ile çay solüsyonuna geçme oranı sırasıyla Al için % 0,42-% 0,74, Fe için % 0,08-% 0,21, Cu için % 1,02-% 1,43, Zn için % 1,16-% 2,26 ve Pb için % 1,55-% 5,47 aralığında olduğu tespit edilmiştir. Toprak örneklerinde belirlenen konsantrasyon sonuçlarından zenginleştirme faktörü (EF), jeobirikim indeksi (I geo ), kirlilik faktörü (C f ) ve kirlilik yük indeksi (PLI) parametreleri hesaplanarak ağır metal kirlilik seviyeleri belirlenmiştir. Buna ilaveten, çay tüketimine bağlı sağlık risk parametreleri ve topraktan siyah çay örneklerine metal transfer faktörleri hesaplanmıştır. Sonuçlardan çay tüketimine bağlı olarak Cu, Fe ve Zn'nin insan sağlığına olumsuz bir etkisinin olmadığı fakat Al ve Pb'nin insan sağlığı açısından güvenli olmadığı gözlemlenmiştir. Ayrıca, Pb için hesaplanan kanserojen risk değerinin kabul edilebilir değerler arasında olduğu tespit edilmiştir.