BATUM TÜRK BAŞKONSOLOSLUĞU (1921-1941)

---

Tezin Türü: Yüksek Lisans

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Recep Tayyip Erdoğan Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, TARİH ANABİLİM DALI, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2026

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: SEMA NUR CEVENLİ

Danışman: Zehra Aslan

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Bu çalışma ile 16 Mart 1921 tarihli Moskova Antlaşması ile Gürcistan hükûmetine bırakılan Batum şehrinde açılan Türk Başkonsolosluğunun incelenmesi amaçlanmıştır. Karadeniz'in, Kafkasya'ya açılan kapısı Batum Limanı, Türkiye'ye serbest ticaret hakkı ve Acaristan'a özerklik verilmesi koşuluyla Gürcistan Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti'ne bırakılmıştır. Bunun sonucunda Batum ise Acara Özerk Cumhuriyeti'nin başkenti olarak artık bir Sovyet şehri olmuştur. Moskova Antlaşmasının imzalanmasının haberini alan Batum'daki Türk birlikleri, şehirden çekilerken bölgede bir konsolosluk heyeti bırakılmıştır. Dr. İbrahim Tali Bey'in ilk konsolos olarak atanmasıyla Batum Türk Başkonsolosluğu resmi olarak kurulmuştur. Milli Mücadele Dönemi açılan konsolosluk sadece Batum'daki Türk vatandaşların ekonomik ve sosyal haklarını korumakla görevli değil; ayrıca Sovyet yardımlarının Türkiye'ye naklinin kolaylaştırılması ve Türk-Sovyet sınırı kesin olarak belirlenene kadar sınırda çıkabilecek sorunları engelleme görevini de yerine getirmiştir. Ayrıca bu tez ile Türk vatandaşlarının Moskova ve Kars Antlaşmaları ile Türkiye'ye verilen Batum Limanı üzerinden serbest ticaret haklarından ne kadar faydalanabildikleri ortaya çıkartılmıştır. Bu araştırma Batum Türk Başkonsolosluğu'nun sosyal, ekonomik, siyasi, askeri faaliyetlerini ortaya koymaktadır. Bu çalışmanın sonucunda Türk-Sovyet ilişkileri sonucunda Erken Cumhuriyet Dönemi konsolosluk ilişkilerini ve bir Sovyet şehrinde Türk vatandaşlarının konumu açıklanmaya çalışılmıştır.